Từ sản vật tiến vua đến đặc sản nổi tiếng một vùng đất

Không sở hữu kích thước lớn hay vẻ ngoài bắt mắt như nhiều loại trái cây khác, nhưng chuối ngự Đại Hoàng lại chinh phục người thưởng thức bằng hương vị riêng biệt. Chính sự đặc sắc ấy khiến loại quả này luôn được săn đón mỗi khi vào mùa thu hoạch.

Nhắc đến những đặc sản nổi tiếng của vùng đồng bằng Bắc Bộ, chuối ngự Đại Hoàng luôn là cái tên được nhiều người biết đến. Theo truyền thuyết, từ thời nhà Trần, khi nhà vua ghé thuyền về phủ Thiên Trường, người dân làng Đại Hoàng đã dâng lên những buồng chuối chín vàng. Sau khi thưởng thức, nhà vua đặc biệt yêu thích hương vị của loại quả này và cho nhân giống để dâng tiến triều đình. Từ đó, chuối ngự còn được gọi là chuối tiến vua.

Theo chuyên trang ẩm thực TasteAtlas của Anh, chuối Việt Nam nằm trong nhóm những loại trái cây ngon nhất thế giới. Trong đó, chuối ngự Đại Hoàng được xem là một trong những giống chuối nổi bật và đặc sắc nhất.

Loại chuối này có nguồn gốc từ làng Đại Hoàng, nay thuộc xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình. Quả có kích thước nhỏ, dài khoảng 8-10 cm, vỏ mỏng màu vàng óng khi chín, phần ruột vàng nghệ, thịt dẻo và tỏa hương thơm dịu đặc trưng. Một điểm dễ nhận biết là đầu quả thường có chùm "râu" nhỏ - đặc điểm hiếm thấy ở nhiều giống chuối khác.

Trong các dòng chuối ngự hiện nay, chuối ngự mít được đánh giá cao nhất nhờ quả nhỏ, vỏ vàng sậm, phần thịt có màu vàng hồng và hương thơm đậm hơn, tạo nên hương vị riêng khó nhầm lẫn.

Trồng gần một năm mới cho thu hoạch

Theo báo Dân Việt, đã có giai đoạn diện tích trồng chuối ngự Đại Hoàng bị thu hẹp đáng kể, khiến giống cây đặc sản này đứng trước nguy cơ mai một. Những năm gần đây, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm phục hồi vùng trồng và bảo tồn nguồn gen quý.

Để có được những buồng chuối đạt chất lượng cao, người trồng phải chăm sóc rất kỹ lưỡng. Chuối phát triển tốt ở nhiệt độ khoảng 26-28 độ C, cần nguồn nước ổn định và phải được chống đỡ cẩn thận khi trổ buồng nhằm tránh gãy đổ do mưa bão.

Mỗi cây chuối chỉ cho một buồng trong chu kỳ sinh trưởng kéo dài khoảng 9-10 tháng. Người dân thường duy trì một cây mẹ và hai cây con trong mỗi bụi để bảo đảm dinh dưỡng và chất lượng quả.

Hiện chuối ngự Đại Hoàng được bán với giá khoảng 70.000 đồng/kg, thậm chí cao hơn vào những dịp cuối năm. Những buồng chuối đẹp phục vụ nhu cầu biếu tặng hoặc trưng bày trên mâm ngũ quả thường được khách hàng đặt mua trước từ khá sớm.

Theo Báo cáo viên điện tử, vụ chuối phục vụ Tết Bính Ngọ 2026 tại xã Nam Lý chịu ảnh hưởng của thời tiết bất lợi cùng nhiều đợt mưa bão lớn, khiến sản lượng giảm mạnh so với các năm trước. Nhiều nhà vườn cho biết số buồng chuối đạt tiêu chuẩn chỉ bằng khoảng một nửa so với những vụ thuận lợi.

Do nguồn cung hạn chế trong khi nhu cầu thị trường tăng cao, tình trạng khách hàng đặt trước nhiều tháng để giữ hàng đã trở nên quen thuộc. Vào chính vụ, các buồng chuối đẹp thường nhanh chóng được tiêu thụ hết.

Từng đứng trước nguy cơ mai một, nay trở thành đặc sản được săn đón

Theo Cục Sở hữu trí tuệ, chuối ngự Đại Hoàng đã được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý từ năm 2009. Đây là một trong những đặc sản tiêu biểu của vùng đất gắn liền với làng Vũ Đại - quê hương của nhà văn Nam Cao.

Hiện nay, chuối ngự Đại Hoàng không chỉ được tiêu thụ mạnh tại Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh hay TP.HCM mà còn được nhiều người Việt ở nước ngoài tìm mua. Dù giống chuối này đã được đưa đi trồng tại nhiều địa phương khác, hương vị đặc trưng của chuối ngự Đại Hoàng chính gốc vẫn được đánh giá là rất khó thay thế.

Trải qua nhiều biến động, loại chuối từng được dùng để tiến vua vẫn giữ được vị thế đặc biệt trên thị trường. Mỗi mùa thu hoạch đến, câu chuyện khách hàng phải đặt trước để có được những buồng chuối đẹp lại tiếp tục lặp lại với đặc sản nổi tiếng của Ninh Bình này.

Thủy Thu