Từ Bằng, 30 tuổi, từng có thời gian tạo được dấu ấn với khán giả Trung Quốc qua các phim ngắn trực tuyến. Khi thị trường này mở rộng, anh có thêm nhiều cơ hội tham gia diễn xuất và xây dựng hình ảnh trên các nền tảng mạng.

Tuy nhiên, đến năm 2026, công việc của nam diễn viên thay đổi đáng kể. Theo South China Morning Post, Từ Bằng đăng tải các video chia sẻ về công việc bán rau. Anh cho biết sự phát triển của AI khiến mình phải rời ngành phim ngắn và tìm một công việc khác để mưu sinh.

Câu chuyện của Từ Bằng gây chú ý bởi phim ngắn từng được xem là cơ hội cho nhiều diễn viên chưa nổi tiếng. Mô hình sản xuất này đòi hỏi số lượng lớn diễn viên, đạo cụ, bối cảnh và ê-kíp quay dựng với mức chi phí thấp. Khi một số yếu tố trong quá trình sản xuất được thay thế bằng hình ảnh do AI tạo ra, cơ hội việc làm ở một số vị trí cũng bắt đầu thay đổi.

Từ Bằng không phải trường hợp duy nhất. South China Morning Post từng đưa tin Trương Tiểu Lôi, 28 tuổi, sau khi tham gia khoảng 200 phim ngắn cũng rơi vào tình trạng thất nghiệp và trở về Thanh Hải làm nông để kiếm sống. Anh bước vào lĩnh vực phim ngắn từ cuối năm 2023 và từng là gương mặt quen thuộc của thể loại này.

Chi phí sản xuất giảm, nội dung “rác” gia tăng

Theo Hiệp hội Nghe nhìn Trực tuyến Trung Quốc (CNSA), khoảng 128.000 phim ngắn được phát hành tại Trung Quốc trong quý I/2026. Trong đó, hơn 95%, tương đương khoảng 122.000 tác phẩm, thuộc nhóm phim ngắn được tạo bằng AI. Một năm trước, tỷ lệ này gần như bằng 0.

Tuy nhiên, con số 95% cần được hiểu đúng. Đây là tỷ lệ tính trên số lượng tác phẩm được phát hành, không có nghĩa 95% thời lượng người Trung Quốc xem là phim AI hay 95% doanh thu thị trường đến từ các sản phẩm này.

Trong dịp Tết Nguyên đán 2026, số phim ngắn có người thật tham gia phát hành chỉ bằng khoảng 1/50 so với phim AI. Dù vậy, tổng lượt xem của phim người thật lại cao hơn khoảng 25 lần. Một báo cáo được Streaming Business Review trích dẫn cũng cho thấy phim ngắn AI thời điểm đó chưa tạo được sức hút đại chúng tương đương những tác phẩm live-action nổi bật.

Chi phí thấp và tốc độ sản xuất nhanh là một trong những nguyên nhân khiến AI nhanh chóng được các nhà sản xuất đón nhận. Theo China Culture, một phim ngắn truyền thống có thể cần khoảng 300.000-1 triệu NDT và mất 1-2 tháng từ khâu viết kịch bản đến phát hành. Trong khi đó, một đơn vị tại Hàng Châu cho biết họ có thể hoàn thành một tác phẩm bằng AI trong khoảng một tuần với chi phí khoảng 10.000 NDT.

Khi chi phí sản xuất giảm mạnh, rào cản gia nhập thị trường cũng thấp hơn. Cá nhân hoặc nhóm nhỏ có thể tự tạo nhân vật, bối cảnh, chuyển động, giọng nói và dựng thành phẩm mà không cần tổ chức một đoàn phim theo phương thức truyền thống. Tuy nhiên, điều này cũng kéo theo lượng nội dung được sản xuất quá nhanh, quá nhiều và chất lượng thấp.

South China Morning Post gọi một phần phim AI xuất hiện trên mạng xã hội Trung Quốc là “AI slop”, chỉ những nội dung được tạo với tốc độ cao nhưng có chất lượng và tính nguyên bản thấp. Một số tác phẩm sử dụng những nhân vật kỳ quặc như mèo mang hình dáng con người hay chương trình hẹn hò với các loại trái cây được nhân hóa. Trong khi chất lượng một số phim ngày càng được cải thiện, lượng nội dung mang tính công thức và phái sinh cũng tăng lên.

Theo dữ liệu ngành được SCMP dẫn lại, trong nửa đầu năm, chỉ 0,48% phim ngắn AI mới trên Douyin đạt hơn 100 triệu lượt xem. Điều này cho thấy AI có thể giúp việc sản xuất một bộ phim trở nên dễ dàng hơn nhiều, nhưng để tạo ra tác phẩm thực sự thu hút khán giả vẫn là bài toán khó.

“Diễn viên ảo” đặt ra thách thức với người thật

Nguy cơ ảnh hưởng việc làm không chỉ xuất hiện với diễn viên quần chúng hay những người mới bước chân vào nghề. “Nữ diễn viên ảo” Phương Đào Tử thu hút lượng lớn người xem và người theo dõi trên mạng, trở thành ví dụ cho khả năng một nhân vật không tồn tại ngoài đời vẫn có thể tạo ra sức hút thương mại. Theo SCMP, trường hợp này đã làm dấy lên tranh luận về tương lai của diễn viên thật trong lĩnh vực phim ngắn.

AI cũng cho phép tạo hoặc sao chép khuôn mặt, giọng nói và hình ảnh với tốc độ chưa từng có, qua đó đặt ra nhiều câu hỏi về quyền sử dụng hình ảnh và bản quyền.

Reuters ghi nhận những lo ngại của các nhà làm phim và diễn viên Trung Quốc trước nguy cơ nội dung, hình ảnh và giọng nói bị sử dụng trái phép. Khi số lượng phim AI tăng nhanh, vấn đề về tính nguyên bản và quyền sở hữu tác phẩm cũng ngày càng được quan tâm.

SCMP đồng thời ghi nhận nhiều hình thức lạm dụng như ghép mặt, sao chép giọng nói, đóng gói lại nội dung có sẵn hoặc sử dụng các tác phẩm văn học trên mạng khi chưa được cấp quyền.

Nếu một diễn viên thật phải dành nhiều năm học nghề và xây dựng danh tiếng, nhưng khuôn mặt hay giọng nói có thể bị sao chép chỉ sau vài thao tác, quyền sở hữu hình ảnh trở thành vấn đề đáng lo ngại.

Trung Quốc tăng cường quản lý phim ngắn AI

Sự phát triển nhanh của AI đang giúp ngành phim ngắn Trung Quốc đẩy mạnh tốc độ sản xuất, đồng thời kéo theo những vấn đề liên quan đến chất lượng, bản quyền và việc làm. Theo Cục Quản lý Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc (NRTA), trong 8 tháng đầu năm 2026, nước này phát hành khoảng 430.000 phim ngắn, trong đó hơn 90% có sử dụng AI. Cơ quan quản lý đồng thời nhấn mạnh phim có người thật vẫn là nền tảng của những tác phẩm chất lượng cao.

Từ ngày 1/9/2026, Quy định quản lý phát triển phim ngắn của Trung Quốc chính thức có hiệu lực, yêu cầu phim ngắn sử dụng AI phải có dấu hiệu nhận biết rõ ràng để khán giả nhận biết nội dung được tạo bằng công nghệ này. Các nền tảng cũng phải tăng cường trách nhiệm trong kiểm duyệt, giám sát và truy xuất nguồn gốc nội dung.

Trước đó, Trung Quốc đã nhiều lần triển khai các đợt chấn chỉnh hoạt động phim ngắn, tập trung vào những nội dung gây hại, khoe giàu, quan niệm hôn nhân lệch lạc, bạo lực, tiêu đề dung tục và vi phạm bản quyền. Đối với nội dung AI nói chung, nước này cũng áp dụng quy định gắn nhãn từ tháng 9/2025, yêu cầu người đăng khai báo và không được cố tình xóa hoặc che giấu dấu hiệu cho thấy nội dung được tạo bằng AI.

Mạnh Linh