Chỉ vì khoản tiền công từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, nhiều người sẵn sàng bán hoặc cho thuê tài khoản ngân hàng mà không nhận thức được rằng hành vi này có thể tiếp tay cho các đường dây lừa đảo, rửa tiền và tội phạm xuyên biên giới.
Tháng 6 vừa qua, sau hơn hai năm lẩn trốn, N.T.V. (SN 1997) đã bị Công an xã Hóa Quỳ (Thanh Hóa) bắt giữ để điều tra về hành vi thu thập, tàng trữ, trao đổi và mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng. Cơ quan điều tra xác định đối tượng đã thu mua rồi bán lại 38 tài khoản ngân hàng để hưởng lợi bất chính. Vụ án là một phần trong quá trình điều tra đường dây mua bán tài khoản ngân hàng được phát hiện từ đầu năm 2024, liên quan đến hơn 30 tài khoản của người dân bị thu gom nhằm phục vụ các hoạt động phạm pháp.
Tại Khánh Hòa, Cơ quan An ninh điều tra cũng vừa khởi tố ba bị can trong đường dây thu thập, mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng. Đáng chú ý, các đối tượng không chỉ thu gom tài khoản cá nhân mà còn thành lập doanh nghiệp để mở hàng chục tài khoản doanh nghiệp rồi bán sang Campuchia. Tổng cộng gần 100 tài khoản đã được mua bán, mang lại khoản lợi nhuận hàng trăm triệu đồng.
Hai vụ án xảy ra tại hai địa phương khác nhau nhưng đều cho thấy tình trạng mua bán tài khoản ngân hàng ngày càng chuyên nghiệp, có tổ chức và trở thành một mắt xích quan trọng trong các đường dây tội phạm xuyên biên giới.
Nếu trước đây tội phạm mạng chủ yếu tìm cách chiếm đoạt tài khoản của nạn nhân thì hiện nay chúng còn xây dựng cả một “thị trường” thu gom tài khoản đứng tên người khác. Những lời mời gọi như “mở tài khoản nhận hoa hồng”, “cho thuê tài khoản ngân hàng”, “việc nhẹ lương cao” xuất hiện ngày càng phổ biến trên mạng xã hội. Chỉ cần mở tài khoản, đăng ký Internet Banking và bàn giao toàn bộ quyền quản lý, người tham gia có thể nhận từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng.
Theo Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, nhiều hội nhóm trên mạng xã hội đang trở thành một “hạ tầng phi chính thức” của tội phạm trên không gian mạng. Các hội nhóm này được ngụy trang dưới danh nghĩa tìm việc làm, đầu tư hoặc hỗ trợ tài chính nhưng thực chất là nơi kết nối các hoạt động lừa đảo, đánh bạc trực tuyến, rửa tiền, mua bán dữ liệu cá nhân và thu gom tài khoản ngân hàng thành một chuỗi phạm tội khép kín.
Theo chuyên gia, mua bán tài khoản ngân hàng là mắt xích quan trọng trong chuỗi tội phạm tài chính. Những tài khoản này thường được gọi là “tài khoản rác” hoặc “tài khoản trung gian”, được sử dụng để nhận, chuyển và hợp thức hóa dòng tiền phạm pháp. Người bán tài khoản có thể nghĩ rằng mình chỉ kiếm thêm thu nhập, nhưng khi cơ quan chức năng phát hiện dòng tiền lừa đảo, chủ tài khoản lại là người đầu tiên phải làm việc với cơ quan điều tra, thậm chí có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ.
Không chỉ gây thiệt hại cho các nạn nhân, các tài khoản “rác” còn làm gia tăng chi phí phòng chống gian lận của hệ thống ngân hàng, ảnh hưởng đến uy tín của thanh toán điện tử và làm suy giảm niềm tin của người dân đối với môi trường giao dịch số.
Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt phát triển nhanh, việc ngăn chặn tình trạng mua bán tài khoản ngân hàng không thể chỉ dựa vào công tác điều tra sau khi tội phạm xảy ra. Các cơ quan quản lý đang từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý để xử lý tận gốc vấn đề này.
Một trong những động thái đáng chú ý là Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt. Nội dung sửa đổi tập trung xử lý các tài khoản thanh toán “rác” hoặc “ngủ đông” tồn tại nhiều năm nhưng chưa có cơ chế giải quyết triệt để.
Theo dự thảo, ngoài các trường hợp đóng tài khoản đã được quy định, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán sẽ được phép đóng những tài khoản không phát sinh giao dịch trong thời gian từ 3 năm trở lên, tính từ lần giao dịch cuối cùng của chủ tài khoản, trừ trường hợp ngân hàng và khách hàng có thỏa thuận khác. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm tạo cơ sở pháp lý để xử lý số lượng lớn tài khoản không còn hoạt động nhưng vẫn tồn tại trong hệ thống.
Ngân hàng Nhà nước cho biết hiện tồn tại hai nhóm tài khoản tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thứ nhất là các tài khoản được mở hợp pháp nhưng bị bỏ quên trong thời gian dài. Thứ hai là các tài khoản được mở bằng giấy tờ giả hoặc lợi dụng giấy tờ tùy thân cũ của khách hàng để mạo danh. Nếu không có cơ chế xử lý phù hợp, các tài khoản này có thể bị lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận, lừa đảo hoặc che giấu dòng tiền phạm pháp.
Việc bổ sung quy định mới không chỉ giúp các ngân hàng chủ động làm sạch dữ liệu khách hàng mà còn góp phần thu hẹp đáng kể nguồn cung tài khoản mà các đường dây tội phạm thường tìm cách thu gom. Đây được đánh giá là giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa, thay vì chỉ xử lý khi hành vi phạm tội đã xảy ra.
Song song với việc hoàn thiện chính sách, ngành ngân hàng cũng đang triển khai nhiều giải pháp công nghệ nhằm tăng cường xác thực danh tính và phòng ngừa gian lận trong giao dịch điện tử.
Theo báo cáo của Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), đến ngày 22/5/2026, toàn hệ thống đã đối chiếu, xác thực sinh trắc học đối với hơn 161,2 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 2,26 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hạn chế tình trạng sử dụng giấy tờ giả, mạo danh hoặc thuê người khác mở tài khoản.
Trong 4 tháng đầu năm 2026, thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng trưởng mạnh. So với cùng kỳ năm trước, số lượng giao dịch tăng hơn 36%; giao dịch qua Internet tăng gần 58%; giao dịch trên điện thoại di động tăng hơn 33%; còn thanh toán bằng mã QR tiếp tục mở rộng mạnh cả về số lượng và giá trị. Trong khi đó, giao dịch qua ATM giảm hơn 9%, phản ánh xu hướng người dân chuyển sang sử dụng các phương thức thanh toán số.
Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước đã đưa vào vận hành Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO). Hệ thống có khả năng phân tích dữ liệu giao dịch, phát hiện dấu hiệu bất thường và gửi cảnh báo đến khách hàng trước khi giao dịch được hoàn tất.
Đến ngày 31/5/2026, SIMO đã phát đi hơn 4,4 triệu lượt cảnh báo. Trong đó, hơn 1,5 triệu khách hàng đã chủ động dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận cảnh báo, qua đó ngăn chặn các giao dịch có tổng giá trị hơn 5.000 tỷ đồng. Những con số này cho thấy công nghệ đang trở thành công cụ quan trọng giúp giảm thiểu thiệt hại do lừa đảo trực tuyến.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng dù công nghệ có hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn ý thức của người sử dụng. Phần lớn các vụ mua bán tài khoản ngân hàng đều xuất phát từ sự chủ quan của chính chủ tài khoản. Nhiều người vẫn cho rằng việc bán hoặc cho thuê tài khoản chỉ là giao dịch dân sự đơn giản, trong khi đây có thể là mắt xích đầu tiên trong cả một chuỗi hành vi phạm tội.
Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường xác thực sinh trắc học và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phòng chống gian lận, công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân cần tiếp tục được đẩy mạnh. Mỗi người cần hiểu rằng tài khoản ngân hàng là tài sản gắn liền với danh tính pháp lý của mình. Việc giao thẻ ATM, mật khẩu Internet Banking, mã OTP, thiết bị xác thực hoặc cho người khác sử dụng tài khoản đều tiềm ẩn nguy cơ rất lớn.
Đối với các tổ chức tín dụng, cơ quan chức năng đề nghị tiếp tục nâng cấp hệ thống bảo mật, hoàn thiện công nghệ nhận diện sinh trắc học và tăng cường khả năng phát hiện các hình thức giả lập hình ảnh, video nhằm ngăn chặn các hành vi vượt qua lớp bảo vệ trong giao dịch điện tử.