Trong khoảng hai năm qua, AI đã trở thành tâm điểm của ngành công nghệ khi được tích hợp vào điện thoại, máy tính, phần mềm văn phòng và các nền tảng mạng xã hội. Nhiều người xem đây là cuộc cách mạng giúp nâng cao năng suất lao động và mở rộng khả năng tiếp cận tri thức. Dẫu vậy, quá trình phát triển thần tốc của AI cũng kéo theo không ít hệ lụy.

Một trong những vấn đề nổi bật nhất là nhu cầu tiêu thụ điện năng tăng mạnh. Các mô hình ngôn ngữ lớn cùng những hệ thống tạo hình ảnh và video bằng AI đòi hỏi lượng tài nguyên tính toán khổng lồ, buộc các tập đoàn công nghệ liên tục mở rộng hệ thống trung tâm dữ liệu.

Việc chỉ dựa vào năng lượng gió hoặc mặt trời ngày càng khó đáp ứng đủ nhu cầu vận hành. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang sử dụng các nguồn điện ổn định hơn như khí đốt và điện hạt nhân. Có đơn vị xây dựng nhà máy điện khí ngay cạnh trung tâm dữ liệu, trong khi nhiều tập đoàn khác ký hợp đồng dài hạn với các nhà máy điện hạt nhân hoặc đầu tư vào công nghệ lò phản ứng thế hệ mới để phục vụ nhu cầu phát triển AI trong nhiều năm tới.

Xu hướng này làm dấy lên những tranh luận về môi trường, nhất là khi nhiều quốc gia đang theo đuổi mục tiêu giảm phát thải và hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Một ví dụ điển hình là trung tâm dữ liệu đầu tiên của Google tại Áo. Dự án rộng khoảng 50 ha, tạo ra khoảng 100 việc làm nhưng được dự báo sẽ tiêu thụ lượng điện tương đương khoảng 5–6% tổng điện năng của cả nước, gần gấp đôi nhu cầu điện của thành phố Graz.

Google dự kiến lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái trung tâm dữ liệu, song nhiều chuyên gia nhận định nguồn điện này chỉ đáp ứng được một phần rất nhỏ so với nhu cầu vận hành. Bên cạnh tác động môi trường, nhu cầu điện khổng lồ từ AI còn có nguy cơ gây áp lực lên hệ thống năng lượng và làm gia tăng chi phí điện trong tương lai nếu nguồn cung không theo kịp.

Không chỉ tiêu tốn năng lượng, AI còn có nguy cơ làm khoảng cách số ngày càng lớn hơn. Dù thường được xem là công cụ phổ cập tri thức, việc sử dụng các mô hình AI hiện đại vẫn đòi hỏi kết nối Internet ổn định và thiết bị đủ mạnh, điều mà nhiều khu vực có điều kiện kinh tế khó khăn vẫn chưa đáp ứng được.

Sự chênh lệch này càng rõ nét khi AI ngày càng được ứng dụng sâu trong giáo dục và môi trường làm việc. Học sinh được tiếp cận các trợ lý học tập bằng AI sẽ có nhiều lợi thế hơn, trong khi doanh nghiệp và người lao động biết khai thác AI cũng nâng cao đáng kể năng suất và sức cạnh tranh.

Ngay cả với những người đã sử dụng AI, sự khác biệt giữa phiên bản miễn phí và các gói trả phí cũng ngày càng lớn. Những mô hình cao cấp thường sở hữu khả năng suy luận tốt hơn, tốc độ phản hồi nhanh hơn và được trang bị nhiều tính năng mà người dùng miễn phí không thể tiếp cận.

Ngoài ra, những người ít sử dụng AI cũng gặp nhiều khó khăn trong việc phân biệt hình ảnh, video hay nội dung do AI tạo ra. Khi công nghệ deepfake ngày càng tinh vi, nguy cơ bị tác động bởi thông tin giả hoặc các chiến dịch tuyên truyền sai lệch cũng tăng lên.

Một vấn đề khác được nhiều chuyên gia cảnh báo là sự phụ thuộc quá mức vào AI. Khi mọi câu hỏi đều có thể được giải đáp chỉ bằng vài câu lệnh, nhiều người dễ dần đánh mất thói quen tự phân tích và giải quyết vấn đề. Điều đáng lo không chỉ là sự lười biếng, mà còn là việc năng lực tư duy và xử lý tình huống có thể suy giảm do thiếu rèn luyện.

Bên cạnh đó, AI cũng không hoàn toàn khách quan. Các mô hình hiện nay được huấn luyện từ lượng dữ liệu khổng lồ do con người tạo ra, vì vậy chúng có thể kế thừa những định kiến vốn tồn tại trong dữ liệu. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, các thiên kiến này thậm chí còn có thể bị khuếch đại trong quá trình vận hành.

Thực tế cho thấy AI đang trở thành công cụ gần như không thể thiếu trong nhiều lĩnh vực. Doanh nghiệp, người lao động hay sinh viên nếu không biết tận dụng AI có thể gặp bất lợi về năng suất và khả năng cạnh tranh.

Tuy nhiên, cùng với những lợi ích rõ rệt, AI cũng kéo theo các thách thức về năng lượng, môi trường, chi phí xã hội và kỹ năng của con người. Vì vậy, thay vì tuyệt đối phụ thuộc hoặc hoàn toàn quay lưng với công nghệ này, cách tiếp cận phù hợp nhất là xem AI như một công cụ hỗ trợ, đồng thời duy trì tư duy độc lập và cân bằng giữa hiệu quả công nghệ với những tác động dài hạn mà nó mang lại.

Hà Anh