Cùng tiêu thụ 500 kWh nhưng tiền điện có thể không giống nhau

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đang được Quốc hội xem xét có đề xuất bổ sung cơ sở pháp lý cho việc áp dụng giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt, khi đáp ứng các điều kiện kỹ thuật. Nếu được triển khai cụ thể, cơ chế này sẽ tạo ra thay đổi đáng kể trong cách tính tiền điện của các hộ gia đình.

Hiện nay, khách hàng sinh hoạt chủ yếu thanh toán theo biểu giá điện bậc thang. Lượng điện tiêu thụ càng lớn thì phần sản lượng nằm ở các bậc cao càng chịu mức giá cao hơn.

Với biểu giá theo thời gian sử dụng, thường được gọi là TOU, giá điện được chia thành các khung giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm. Vì vậy, hai gia đình cùng tiêu thụ 500 kWh trong một tháng nhưng sử dụng điện vào những thời điểm khác nhau có thể nhận hóa đơn với số tiền khác nhau.

Theo TS. Ngô Đức Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng, mục đích của giá điện theo giờ là điều tiết phụ tải, khuyến khích người dùng chuyển một phần nhu cầu ra khỏi những thời điểm hệ thống điện chịu áp lực lớn.

Tuy nhiên, ông Lâm cho rằng việc mở rộng cơ chế này tới khách hàng sinh hoạt cần được xem xét thận trọng bởi cách sử dụng điện của hộ gia đình khác nhiều so với doanh nghiệp. Không ít nhu cầu của người dân mang tính thiết yếu và “không phải lúc nào cũng có thể lựa chọn thời gian sử dụng”. Vì vậy, chính sách cần có lộ trình thích hợp và đánh giá tác động đối với từng nhóm khách hàng.

Việc áp dụng giá điện theo giờ được đánh giá sẽ góp phần thay đổi thói quen sử dụng điện của người dân.

Chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình nhận định giá điện theo thời gian có thể tạo ra tín hiệu để người tiêu dùng thay đổi hành vi, từ đó giảm áp lực lên hệ thống điện. Khó khăn nằm ở chỗ giờ cao điểm buổi tối cũng là thời gian phần lớn người lao động trở về nhà, khiến nhu cầu nấu ăn, bật điều hòa, sử dụng bình nóng lạnh, chiếu sáng và các thiết bị khác cùng tăng.

Ở chiều ngược lại, nếu hàng triệu thiết bị có thể được dịch chuyển khỏi một số giờ cao điểm, hệ thống điện có thể nhận được lợi ích đáng kể.

TS. Nguyễn Huy Hoạch, thành viên Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam, cho rằng giá điện theo giờ không nên đơn thuần được xem xét dưới góc độ hóa đơn tăng hay giảm. Về bản chất, đây là một tín hiệu kinh tế nhằm khuyến khích thay đổi thời điểm sử dụng điện.

Khi hàng triệu khách hàng cùng tập trung nhu cầu vào một số giờ nhất định, hệ thống điện phải huy động thêm nguồn cung, trong đó có thể bao gồm những nguồn có chi phí cao. Đồng thời, nguồn điện và lưới điện cũng phải được đầu tư để đáp ứng công suất cực đại, dù mức phụ tải này chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn.

Theo tính toán của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), nếu khoảng 3-5% phụ tải vào buổi tối được chuyển sang ban ngày, công suất cực đại có thể giảm khoảng 450-750 MW. Khi tỷ lệ dịch chuyển lên 10%, công suất đỉnh có thể giảm khoảng 1.500 MW, tương đương quy mô một nhà máy điện lớn.

Hạ tầng chưa cho phép áp dụng ngay

Về hệ thống đo đếm, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết tỷ lệ công tơ điện tử trên toàn hệ thống hiện đã ở mức rất cao. Cả 5 tổng công ty điện lực gần như đã hoàn tất chuyển đổi từ việc ghi chỉ số thủ công sang thu thập chỉ số tự động từ xa. Đây được xem là nền tảng quan trọng để triển khai các mô hình giá điện linh hoạt hơn.

Hạ tầng kỹ thuật là yếu tố tiên quyết để triển khai giá điện theo giờ. Ảnh minh họa.

Theo các chuyên gia, để biết chính xác một hộ gia đình tiêu thụ bao nhiêu điện vào giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm, công tơ phải có khả năng ghi nhận sản lượng theo từng khoảng thời gian. Sau đó, dữ liệu cần được lưu trữ, truyền tải ổn định và xử lý chính xác trên hệ thống công nghệ thông tin phục vụ hàng chục triệu khách hàng.

Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương, cho biết công tơ sử dụng cho TOU phải đo chính xác sản lượng điện ở ba khung giờ khác nhau. Không chỉ thiết bị đo, hệ thống truyền dữ liệu cùng các điều kiện kỹ thuật liên quan cũng phải đáp ứng yêu cầu.

Theo ông Hùng, trong trường hợp áp dụng giá điện theo giờ, công tơ phải đo được sản lượng theo ba khoảng thời gian, đồng thời hạ tầng truyền dữ liệu và các điều kiện kỹ thuật liên quan phải bảo đảm. Vì thế, việc luật cho phép áp dụng giá điện theo thời gian mới chỉ là bước khởi đầu.

Bộ Công Thương hiện nghiên cứu áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng đối với những khách hàng có thiết bị công suất lớn, tiêu thụ nhiều điện và có khả năng dịch chuyển nhu cầu ra khỏi giờ cao điểm.

Thủy Thu