Thông tin tại buổi họp báo ngày 9/6, ông Ngô Như An cho biết Việt Nam đang ghi nhận nhiều biến động đáng chú ý trong hoạt động xuất nhập khẩu. Tính đến ngày 7/6, cán cân thương mại đã chuyển sang trạng thái nhập siêu hơn 15 tỷ USD.

Linh kiện điện tử là nhóm hàng tác động lớn nhất

Theo đại diện Cục Hải quan, nhóm hàng ảnh hưởng mạnh nhất đến cán cân thương mại hiện nay là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện.

Giá nhiều loại chip trên thị trường thế giới tăng mạnh trong thời gian qua, thậm chí có loại tăng gấp 5-7 lần so với trước, khiến giá trị nhập khẩu tăng đáng kể dù sản lượng không tăng tương ứng.

Trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch nhập khẩu nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã vượt 88 tỷ USD, tăng 57,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 5, giá trị nhập khẩu của nhóm này đạt hơn 21 tỷ USD, tiếp tục đứng đầu trong các mặt hàng nhập khẩu của Việt Nam.

Giá năng lượng tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị

Bên cạnh nhóm điện tử, năng lượng cũng là yếu tố góp phần làm gia tăng nhập siêu.

Theo cơ quan hải quan, những diễn biến căng thẳng tại khu vực Trung Đông đã đẩy giá dầu thế giới tăng cao, kéo theo giá trị nhập khẩu năng lượng của Việt Nam tăng mạnh.

Trong 5 tháng đầu năm:

  • Nhập khẩu xăng dầu đạt gần 4,9 tỷ USD, tăng 81,6%.
  • Khí hóa lỏng đạt hơn 1,1 tỷ USD, tăng 40,6%.
  • Các sản phẩm từ dầu mỏ đạt hơn 1,3 tỷ USD, tăng 97,4%.
  • Nhập khẩu dầu thô đạt trên 3,5 tỷ USD.

Mức tăng mạnh của nhóm hàng năng lượng đã tạo áp lực đáng kể lên cán cân thương mại trong bối cảnh giá hàng hóa thế giới biến động.

Doanh nghiệp tăng nhập khẩu để phục vụ sản xuất

Một nguyên nhân quan trọng khác đến từ nhu cầu sản xuất trong nước.

Nhiều doanh nghiệp đã chủ động tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu và linh kiện nhằm bảo đảm nguồn cung cho các đơn hàng đã ký kết cũng như chuẩn bị cho các kế hoạch sản xuất trong thời gian tới.

Theo ông Ngô Như An, trong khi nhập khẩu tăng mạnh thì xuất khẩu lại có xu hướng chững lại hoặc giảm ở một số nhóm hàng. Sự kết hợp của hai yếu tố này đã khiến cán cân thương mại chịu áp lực lớn và chuyển sang trạng thái nhập siêu.

Dấu hiệu tích cực đã xuất hiện

Dù vậy, đại diện hải quan cho biết tình trạng nhập siêu đang có dấu hiệu giảm bớt.

Theo số liệu theo dõi của cơ quan quản lý, đầu tháng 6 Việt Nam vẫn nhập siêu nhưng quy mô đã thấp hơn so với giai đoạn trước. Đáng chú ý, trong nửa cuối tháng 5, cán cân thương mại đã quay trở lại trạng thái xuất siêu.

Tuy nhiên, triển vọng thời gian tới vẫn được đánh giá là khó dự báo do chịu tác động từ nhiều yếu tố bên ngoài như xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng và triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Hải quan tiếp tục đề xuất làm đầu mối kiểm tra chuyên ngành

Liên quan đến cải cách thủ tục xuất nhập khẩu, ông Nguyễn Anh Tài cho biết đề án giao hải quan làm đầu mối chủ trì kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu đang tiếp tục được nghiên cứu và xin ý kiến Chính phủ.

Theo ông Tài, đây không phải đề xuất mới mà từng được trình từ giai đoạn 2017-2018 nhưng chưa thể triển khai do điều kiện thực tế khi đó.

Hiện nay, trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp và cải cách thủ tục hành chính, cơ quan hải quan đang nghiên cứu mô hình quản lý của Trung Quốc, nơi hải quan giữ vai trò trung tâm trong hoạt động quản lý xuất nhập khẩu.

Ông Trần Đức Hùng nhận định nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những cải cách lớn nhất trong lĩnh vực quản lý xuất nhập khẩu khi tác động đến chức năng, nhiệm vụ và bộ máy của nhiều bộ, ngành liên quan.

Việc nhập siêu hơn 15 tỷ USD hiện chủ yếu phản ánh nhu cầu nhập khẩu đầu vào cho sản xuất và tác động từ giá hàng hóa thế giới, thay vì sự suy giảm nghiêm trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, diễn biến này vẫn cần được theo dõi chặt chẽ trong bối cảnh môi trường thương mại toàn cầu còn nhiều biến động.

Hưng Thịnh