Rạng sáng 19/6 (giờ Việt Nam), Morgan Stanley Capital International (MSCI) - tổ chức chuyên cung cấp chỉ số và phân loại thị trường tài chính toàn cầu - đã công bố Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu (Global Market Accessibility Review) năm 2026.
Theo báo cáo, cả 18 tiêu chí đánh giá khả năng tiếp cận của thị trường Việt Nam đều giữ nguyên so với năm trước, trong đó có tới 8 tiêu chí được xếp ở mức “-”, tức vẫn cần cải thiện.
MSCI cho biết một trong những vấn đề lớn là giới hạn sở hữu nước ngoài. Một số doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực có điều kiện hoặc nhạy cảm vẫn áp dụng tỷ lệ sở hữu nước ngoài từ 0% đến 75%, ảnh hưởng tới hơn 10% quy mô thị trường cổ phiếu Việt Nam.
Dù vậy, tổ chức này cũng ghi nhận những thay đổi gần đây khi doanh nghiệp không còn được tự đặt giới hạn sở hữu nước ngoài thấp hơn mức tối đa mà pháp luật cho phép. Đồng thời, các doanh nghiệp niêm yết phải công bố tỷ lệ sở hữu nước ngoài áp dụng trước tháng 9/2026.
Về vấn đề room ngoại, MSCI đánh giá tình trạng cạn dư địa sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài vẫn tác động đáng kể đến thị trường. Hơn 1% chỉ số MSCI Vietnam IMI đang bị ảnh hưởng bởi lượng room ngoại còn lại ở mức thấp.
MSCI cũng cho rằng quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Một số doanh nghiệp chưa công bố đầy đủ thông tin bằng tiếng Anh, trong khi quyền của nhà đầu tư ngoại chịu ràng buộc bởi các quy định chặt chẽ về tỷ lệ sở hữu, cả ở cấp độ tổng sở hữu lẫn từng nhà đầu tư riêng lẻ.
Đối với thị trường ngoại hối, tổ chức này nhận xét Việt Nam chưa có thị trường tiền tệ ở nước ngoài, đồng thời vẫn tồn tại các hạn chế trên thị trường tiền tệ trong nước. Chẳng hạn, các giao dịch ngoại hối phải gắn với giao dịch chứng khoán.
Ở tiêu chí đăng ký nhà đầu tư và mở tài khoản, MSCI cho biết nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải thực hiện thủ tục đăng ký và việc mở tài khoản cần có sự chấp thuận của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC).
Ngoài ra, không phải mọi quy định trên thị trường đều có phiên bản tiếng Anh. Các thông tin công bố trên thị trường chứng khoán đôi khi chưa được cung cấp bằng tiếng Anh hoặc chưa đủ chi tiết.
Liên quan đến vấn đề công bố thông tin, MSCI nhắc lại lộ trình do Bộ Tài chính ban hành, yêu cầu các công ty đại chúng công bố thông tin bằng tiếng Anh từ tháng 9/2024. Lộ trình triển khai bắt đầu từ ngày 1/1/2025 và kéo dài đến ngày 1/1/2028. MSCI cho biết sẽ tiếp tục theo dõi quá trình thực hiện.
Tổ chức này cũng lưu ý tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) tại Việt Nam còn thấp. Một số doanh nghiệp từng bị loại khỏi các bộ chỉ số do lo ngại liên quan đến khả năng đầu tư, tính minh bạch và quá trình hình thành giá.
Về cơ chế thanh toán và bù trừ, MSCI cho biết Việt Nam hiện chưa có cơ chế thấu chi. Mặc dù giải pháp không yêu cầu ký quỹ trước đã được áp dụng trong ngắn hạn, thị trường vẫn kỳ vọng vào một khuôn khổ lâu dài không cần ký quỹ trước khi mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được triển khai đầy đủ, dự kiến vào năm 2027.
Ở tiêu chí chuyển nhượng chứng khoán, MSCI ghi nhận các thay đổi về quy định đã giúp nhiều giao dịch ngoài sàn và chuyển nhượng hiện vật được thực hiện mà không cần xin chấp thuận trước từ cơ quan quản lý. Nhờ đó, khối lượng các giao dịch dạng này đã tăng đáng kể trong những năm gần đây.
Tuy nhiên, MSCI lưu ý rằng VSDC thường vẫn mất vài ngày để rà soát hồ sơ trước khi các giao dịch chuyển nhượng được hoàn tất.