Hà Nội tính chuyện tái cấu trúc dân cư quy mô lớn: Chìa khóa nằm ở nơi ở mới đáng sống và bền vững

Trong giai đoạn 2026–2045, theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội dự kiến tổ chức di dời và tái định cư khoảng 860.000 người sinh sống trong khu vực từ Vành đai 3 trở vào. Mục tiêu là tái cấu trúc không gian đô thị, giảm áp lực hạ tầng cũ, mở rộng mảng xanh và hướng tới phát triển bền vững lâu dài.

Thực tế, chủ trương giãn dân không phải mới. Từ cuối những năm 1990, thành phố đã đặt vấn đề di dời dân khỏi khu phố cổ. Năm 2021, quy hoạch phân khu tại 4 quận nội thành cũ tiếp tục nhấn mạnh định hướng này. Tuy nhiên, các kế hoạch trước đây hầu như chưa đạt kết quả do vướng mắc lớn nhất: đảm bảo sinh kế cho người dân, đặc biệt là các hộ kinh doanh nhỏ, dịch vụ gia đình và nghề truyền thống gắn chặt với không gian phố cũ.

Lần này, quy mô được mở rộng hơn nhiều, kết hợp cả tái định cư tại chỗ và di chuyển tới các khu đô thị mới như Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc. Các khu vực này được định hướng đầu tư đồng bộ hạ tầng xã hội gồm trường học, bệnh viện, công viên, nhằm hình thành một cấu trúc đô thị đa cực, hiện đại, hướng tới tầm nhìn đến năm 2100.

Chủ trương giãn dân được đánh giá là cần thiết khi khu vực nội đô không thể tiếp tục chịu mật độ dân cư dày đặc trong những khu nhà cũ nát, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Việc mở rộng không gian sống sẽ tạo điều kiện nâng cấp hạ tầng, bảo tồn di sản và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Tuy nhiên, bài toán cốt lõi vẫn là sự tự nguyện của người dân. Thực tế cho thấy, những hộ có mặt tiền kinh doanh tại phố cổ khó chấp nhận rời đi nếu nơi ở mới không đảm bảo việc làm và thu nhập ổn định. Ngược lại, nhiều gia đình sống chen chúc trong các con ngõ chật hẹp lại mong mỏi có cơ hội thoát khỏi điều kiện sinh hoạt ngột ngạt.

Những vướng mắc này từng khiến đề án giãn dân phố cổ sang khu đô thị Việt Hưng (Long Biên) gặp bế tắc hơn 20 năm qua. Các khu tái định cư thiếu “độ sống”, xa trung tâm, giao thông bất tiện, thiếu việc làm và không gian cộng đồng, khiến nhiều căn hộ bị bỏ trống hoặc cho thuê lại.

Theo các chuyên gia, giãn dân chỉ có thể thành công khi khu tái định cư thực sự là nơi đáng sống, nơi người dân có sinh kế, có sự tiếp nối văn hóa – cộng đồng. Chính vì vậy, Hà Nội cam kết các khu tái định cư mới sẽ được đầu tư đồng bộ, hiện đại, với chất lượng sống cao hơn nơi ở cũ.

Ngày 2/2, thành phố đã khởi công hai dự án khu đô thị đa mục tiêu với tổng quy mô gần 1.400 ha, dự kiến đáp ứng nhu cầu giãn khoảng 440.000 dân nội đô. Đây được xem là những dự án trọng điểm trong chiến lược phát triển Thủ đô theo hướng xanh, thông minh và bền vững.

Dự án Bắc Thăng Long Urban City có quy mô gần 700 ha, do liên danh Handico – Sunshine – Thái Nam đầu tư, nằm giữa vành đai 3 và 3,5. Dự án định hướng phát triển theo mô hình đô thị sinh thái, với hơn 50% diện tích dành cho cây xanh, mặt nước và hạ tầng giao thông, cung cấp đa dạng loại hình nhà ở, trong đó nhà tái định cư được khẳng định có chất lượng tương đương nhà ở thương mại.

Song song đó là khu đô thị đa mục tiêu tại khu vực xã Thư Lâm và Đông Anh, quy mô khoảng 696 ha, dự kiến đáp ứng chỗ ở cho khoảng 200.000 người. Dự án được triển khai từ quý I/2026 đến quý III/2029, vừa giải phóng mặt bằng vừa xây dựng để sớm bố trí tái định cư.

Các dự án này không chỉ xây nhà ở mà hướng tới tạo lập hệ sinh thái đầy đủ, từ giáo dục, y tế, thương mại, dịch vụ đến không gian sáng tạo, nghiên cứu – phát triển. Khi nơi ở mới thực sự mang lại cơ hội việc làm, sinh kế ổn định và chất lượng sống tốt hơn, bài toán giãn dân nội đô Hà Nội mới có cơ hội tìm được lời giải sau nhiều thập kỷ loay hoay.

Linh Hải