Theo Thông tư 25/2025/TT-NHNN, cơ quan quản lý sẽ tập trung theo dõi 8 nhóm dấu hiệu rủi ro có khả năng liên quan đến gian lận tài chính hoặc sử dụng tài khoản không minh bạch. Trong đó, nhóm có nguy cơ cao nhất là các tài khoản sở hữu thông tin đăng ký không khớp với dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc đăng ký doanh nghiệp. Ngoài ra, những tài khoản xuất hiện trong các hội nhóm mua bán tài khoản ngân hàng trên mạng hoặc nằm trong danh sách cảnh báo của ngân hàng và cơ quan công an cũng có thể bị khóa để phục vụ rà soát.

Một trong những tiêu chí bị giám sát mạnh là dòng tiền bất thường. Hệ thống ngân hàng sẽ phát cảnh báo nếu tài khoản liên tục nhận tiền từ nhiều nguồn rồi nhanh chóng chuyển đi hoặc rút sạch chỉ sau thời gian ngắn.

Các trường hợp nhận tiền nhiều lần từ những tài khoản có dấu hiệu lừa đảo cũng nằm trong diện theo dõi. Nếu phát sinh từ ba giao dịch trở lên liên quan đến nguồn tiền nghi vấn, hoặc giao dịch có giá trị, tần suất, địa điểm không phù hợp với hoạt động kinh doanh đã đăng ký, tài khoản có thể bị kiểm tra chuyên sâu.

Ngoài ra, tình trạng tài khoản phát sinh giao dịch liên tục nhưng ngân hàng không thể liên hệ với chủ tài khoản cũng được xem là dấu hiệu đáng ngờ và dễ dẫn đến kiểm tra toàn diện.

Song song với kiểm soát chuyển khoản, quy định về chi phí được khấu trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp cũng được bổ sung theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP. Các khoản chi phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh vẫn được tính vào chi phí hợp lệ nếu có đủ hóa đơn, chứng từ đúng quy định. Đáng chú ý, chi cho nghiên cứu và phát triển có thể được khấu trừ tối đa tới 200% trong trường hợp doanh nghiệp vẫn đảm bảo không phát sinh lỗ sau ưu đãi.

Với các lĩnh vực thu mua đặc thù như nông sản, thủy sản, đồ thủ công, phế liệu hoặc mua tài sản trực tiếp từ người dân, doanh nghiệp được phép sử dụng bảng kê thu mua thay hóa đơn VAT. Tuy nhiên, quy định mới yêu cầu tất cả khoản thanh toán từ 5 triệu đồng trở lên bắt buộc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Ngay cả khi từng lần thanh toán dưới 5 triệu đồng nhưng cộng dồn trong ngày cho cùng một đối tác vượt mức quy định, doanh nghiệp vẫn phải chuyển khoản hoặc sử dụng phương thức thanh toán điện tử hợp lệ. Nếu không đáp ứng điều kiện này, khoản chi sẽ bị loại khỏi chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.

Theo Nghị định 181/2025/NĐ-CP, chứng từ hợp lệ phải thể hiện việc thanh toán qua ngân hàng hoặc phương tiện điện tử được cấp phép. Trường hợp người mua mang tiền mặt nộp trực tiếp vào tài khoản người bán sẽ không được xem là thanh toán không dùng tiền mặt hợp lệ.

Để hạn chế nguy cơ bị kiểm tra hoặc gặp rắc rối về thuế, cá nhân và doanh nghiệp nên ưu tiên sử dụng các hình thức thanh toán chính thống như chuyển khoản ngân hàng, thẻ thanh toán, ví điện tử, séc, ủy nhiệm chi hoặc lệnh chi được cấp phép. Việc tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp giao dịch minh bạch hơn mà còn giảm nguy cơ bị nghi ngờ liên quan đến gian lận tài chính hoặc trốn thuế.

Hà Anh