Trong khi mục tiêu là xử lý khối nợ “chết” tồn đọng hàng chục nghìn tỷ đồng và làm trong sạch sổ sách, giới chuyên môn cho rằng chính sách này cần nhân văn nhưng phải nghiêm minh, minh bạch và có giám sát chặt chẽ.
Theo dự thảo, chỉ những khoản nợ không thể thu hồi mới được xem xét xóa, như doanh nghiệp phá sản, giải thể nhưng không còn tài sản; cá nhân mất năng lực hành vi dân sự; nợ kéo dài trên 10 năm; hoặc phát sinh từ sự kiện bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh. Riêng tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tiền phạt chậm nộp không thuộc diện xóa để giữ kỷ luật ngân sách.
Đề xuất xóa nợ thuế cho trường hợp bất khả kháng đang gây tranh luận. Ảnh minh hoạ.
Luật sư Lê Thị Nhung (Công ty Luật L&A Legal Experts) nhấn mạnh, thuế là nghĩa vụ bắt buộc của mọi tổ chức, cá nhân, vì vậy xóa nợ chỉ nên áp dụng cho trường hợp thật sự bất khả kháng. Nếu thiếu rạch ròi, chính sách dễ tạo tâm lý “nợ rồi cũng sẽ được xóa”, bất công với những người chấp hành nghiêm túc.
Điểm mấu chốt, theo bà Nhung, là minh bạch và giám sát độc lập. Danh sách, lý do và mức nợ được xóa cần được công khai để tránh cơ chế “xin - cho” hoặc lợi ích nhóm. Ngoài ra, biện pháp cưỡng chế tài chính phải được ưu tiên trước, chỉ khi thất bại mới áp dụng các biện pháp mạnh như cấm xuất cảnh – và chỉ ở ngưỡng nợ đủ lớn để không xâm phạm quyền công dân.
Để đảm bảo công bằng, bà Nhung kiến nghị phân loại nợ thuế thành ba nhóm: bất khả kháng, gian lận và khó khăn tạm thời. Tùy nhóm sẽ có giải pháp xóa nợ, khoanh nợ hoặc cưỡng chế nghiêm ngặt.
Chỉ khi được thiết kế chặt chẽ, chính sách xóa nợ thuế mới vừa nhân văn, vừa tránh bị lợi dụng, đồng thời duy trì kỷ luật tài chính quốc gia.