Chia sẻ trên Cổng thông tin điện tử của Cục Thuế, bà Nguyễn Thu Trà cho biết sau khi triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc, cơ quan Thuế đã xây dựng được kho dữ liệu tập trung với quy mô rất lớn.

Tính đến ngày 18/5/2026, hệ thống đã tiếp nhận và xử lý hơn 25,6 tỷ hóa đơn điện tử. Nguồn dữ liệu này tạo điều kiện để ngành Thuế tăng cường đối chiếu, phân tích và kiểm soát rủi ro trong hoạt động quản lý thuế.

Hàng loạt thủ đoạn gian lận bị nhận diện

Theo cơ quan Thuế, quá trình phân tích dữ liệu và kiểm tra thực tế đã phát hiện nhiều hình thức vi phạm phổ biến.

Một trong những hành vi xuất hiện nhiều nhất là mua bán hóa đơn khống. Các doanh nghiệp không phát sinh giao dịch hàng hóa, dịch vụ thực tế nhưng vẫn lập hóa đơn để bán cho tổ chức hoặc cá nhân khác nhằm hợp thức hóa chi phí, tăng số thuế giá trị gia tăng được khấu trừ hoặc giảm nghĩa vụ thuế phải nộp.

Bên cạnh đó là tình trạng sử dụng hóa đơn của doanh nghiệp "ma". Đây là những doanh nghiệp được thành lập chỉ nhằm mục đích phát hành hóa đơn, không có hoạt động sản xuất kinh doanh thực tế, không sở hữu kho bãi, tài sản hay nhân sự tương xứng với doanh thu ghi nhận.

Sau một thời gian ngắn hoạt động, nhiều doanh nghiệp dạng này ngừng hoạt động hoặc không còn hiện diện tại địa chỉ đăng ký kinh doanh, gây khó khăn cho công tác xác minh và xử lý.

Ngoài ra, cơ quan Thuế cũng phát hiện nhiều trường hợp lập hóa đơn sai lệch giá trị giao dịch nhằm nâng khống chi phí, tăng số thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ hoặc nâng mức hoàn thuế.

Đáng chú ý hơn là hiện tượng các doanh nghiệp liên kết với nhau để tạo lập chuỗi giao dịch giả. Thông qua nhiều pháp nhân trung gian, các đơn vị này hình thành những vòng quay hóa đơn khép kín nhằm hợp thức hóa nguồn hàng, tạo đầu vào cho hồ sơ hoàn thuế hoặc che giấu nguồn gốc hàng hóa.

Theo đại diện Cục Thuế, hoạt động mua bán hóa đơn hiện không còn mang tính đơn lẻ mà ngày càng mang tính tổ chức cao, sử dụng nhiều doanh nghiệp trung gian, tài khoản ngân hàng, chữ ký số và các công cụ công nghệ nhằm che giấu dấu vết giao dịch.

AI và công nghệ đồ thị được đưa vào cuộc chiến chống hóa đơn giả

Để đối phó với các hình thức gian lận ngày càng tinh vi, ngành Thuế đang triển khai hệ thống phân tích rủi ro đa tầng dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử.

Một trong những công cụ nổi bật là cơ chế cảnh báo xuất hóa đơn theo hệ số K. Hệ thống này sử dụng dữ liệu hóa đơn kết hợp các chỉ báo rủi ro để phát hiện những trường hợp doanh nghiệp xuất hóa đơn không phù hợp với năng lực thực tế hoặc đặc điểm hoạt động kinh doanh.

Song song với đó, ngành Thuế đã triển khai công nghệ phân tích chuỗi đồ thị (Graph Analysis) để truy vết mối quan hệ mua bán giữa các doanh nghiệp thông qua dữ liệu hóa đơn điện tử.

Công nghệ này cho phép nhận diện:

  • Các chuỗi giao dịch khép kín.
  • Nhóm doanh nghiệp có hành vi tương đồng.
  • Dòng hóa đơn quay vòng giữa nhiều pháp nhân.
  • Các dấu hiệu thường gặp trong đường dây mua bán hóa đơn chuyên nghiệp.

Theo cơ quan Thuế, nhiều chuỗi giao dịch rủi ro lớn đã được phát hiện trong các lĩnh vực như điện thoại, linh kiện điện tử, tinh bột sắn và vật liệu xây dựng.

Kết quả phân tích không chỉ hỗ trợ việc xét hoàn thuế chính xác hơn mà còn là cơ sở để thanh tra, kiểm tra và chuyển hồ sơ sang cơ quan công an khi có dấu hiệu vi phạm hình sự.

Siết chặt quản lý bằng dữ liệu lớn và liên thông liên ngành

Ngoài các bộ lọc tự động, ngành Thuế đang xây dựng hệ thống chỉ báo rủi ro nhằm phát hiện những doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường về doanh thu, hóa đơn, năng lực hoạt động hoặc tình trạng pháp lý.

Trong thời gian tới, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ học máy (Machine Learning) sẽ được đẩy mạnh ứng dụng nhằm tự động hóa quá trình phát hiện gian lận và xây dựng các mô hình cảnh báo sớm.

Song song với giải pháp công nghệ, cơ quan quản lý cũng hướng tới hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng tăng chế tài xử phạt và kiểm soát chặt việc thành lập doanh nghiệp mới nhằm ngăn chặn tình trạng lập doanh nghiệp chỉ để mua bán hóa đơn.

Ngành Thuế cũng dự kiến tăng cường phối hợp với Cục Hải quan, Bộ Công an và hệ thống ngân hàng thương mại để chia sẻ dữ liệu, phục vụ xác minh giao dịch, truy vết dòng tiền và nâng cao hiệu quả chống thất thu ngân sách.

Việc phân tích hơn 25,6 tỷ hóa đơn điện tử cho thấy dữ liệu lớn đang trở thành công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý chuyển từ kiểm tra thủ công sang giám sát theo thời gian thực, đồng thời phát hiện sớm các hành vi gian lận thuế có tổ chức và quy mô lớn.

Hạnh Hòa