Chỉ 10 trong gần 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch là FDI

Siam Brothers Vietnam tiến hành IPO vào năm 2016 và chính thức niêm yết trên HoSE tháng 5/2017. Cho đến nay, đây vẫn là doanh nghiệp FDI gần nhất gia nhập thị trường chứng khoán Việt Nam.

Tại hội thảo “Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam” diễn ra ngày 17/9, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết kể từ khi thị trường chứng khoán Việt Nam hoạt động, mới có 11 doanh nghiệp FDI từng niêm yết hoặc đăng ký giao dịch. Hiện thị trường còn 10 doanh nghiệp thuộc nhóm này, trong khi tổng số doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch trên toàn thị trường đã gần 1.600.

Sự chênh lệch này càng đáng chú ý trong bối cảnh khu vực FDI vẫn tiếp tục tăng trưởng. Trong 8 tháng đầu năm, tổng vốn FDI đăng ký đạt 40,62 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ. Vốn FDI thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12%.

Đến cuối năm 2025, tổng vốn điều lệ của các doanh nghiệp FDI đang hiện diện trên sàn chỉ tương đương 0,15% vốn điều lệ toàn thị trường, còn tổng tài sản chiếm 0,48%.

Theo ông Hoàng Văn Thu, tình trạng ít doanh nghiệp FDI lên sàn xuất phát từ 3 nguyên nhân chính.

Thứ nhất là các cam kết và nghĩa vụ hình thành trong quá trình đầu tư. Nhiều doanh nghiệp từng nhận ưu đãi từ Chính phủ hoặc địa phương, đồng thời phải thực hiện những nghĩa vụ đi kèm. Khi chuyển đổi thành công ty đại chúng để chuẩn bị niêm yết, doanh nghiệp phải rà soát, hoàn thành các cam kết này và cung cấp hồ sơ chứng minh.

Thứ hai là các yêu cầu liên quan đến quản trị và minh bạch. Sau khi trở thành công ty đại chúng, doanh nghiệp phải đáp ứng những tiêu chuẩn cao hơn về công bố thông tin, quản trị cũng như minh bạch các quan hệ kinh tế, bao gồm cả mối quan hệ với công ty mẹ ở nước ngoài.

Thứ ba, trước khi tiến hành IPO và niêm yết, doanh nghiệp phải đồng thời rà soát các dự án đầu tư, ngành nghề kinh doanh, cơ cấu sở hữu và những nghĩa vụ liên quan.

Ông Thu khẳng định doanh nghiệp FDI không chịu sự phân biệt về trình tự và thủ tục niêm yết so với doanh nghiệp trong nước. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở đặc điểm và chất lượng hồ sơ, đặc biệt là việc xử lý những nghĩa vụ phát sinh từ quá trình đầu tư trước đó.

Doanh nghiệp FDI cần chuẩn bị gì để lên sàn?

Từ góc độ thị trường, ông Thomas Nguyen, Giám đốc Thị trường Nước ngoài tại Chứng khoán SSI, nhận định thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển biến khi dòng vốn từ các tổ chức quốc tế ngày càng tăng.

Theo ông Thomas, tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài đã tăng từ 7,4% năm 2021 lên 13,2% trong 7 tháng đầu năm 2026. SSI Research ước tính lượng vốn có thể được phân bổ vào cổ phiếu Việt Nam từ các quỹ Vanguard được liệt kê ở mức 2,21 tỷ USD. Ông kỳ vọng tổng dòng vốn đến từ cả nhà đầu tư thụ động và chủ động có thể đạt khoảng 10 tỷ USD trong 12 tháng tới.

Theo đó, giá trị dài hạn của quá trình nâng hạng không chỉ nằm ở lượng vốn mới có thể được đưa vào thị trường, mà còn ở sự thay đổi về cấu trúc thị trường và khả năng tiếp cận ngày càng lớn với các nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Trong khi đó, ông Trần Phú Sơn, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam, cho rằng không thể chỉ dựa vào số lượng doanh nghiệp đang hoạt động để kỳ vọng số doanh nghiệp niêm yết sẽ tăng tương ứng. Vấn đề quan trọng hơn là doanh nghiệp có nhu cầu niêm yết hay không và lựa chọn thị trường nào để thực hiện.

Theo ông Sơn, quyết định IPO được chi phối bởi định hướng phát triển, chiến lược, mục tiêu của cổ đông và thị trường mà doanh nghiệp muốn tiếp cận. Đối với doanh nghiệp FDI, việc lựa chọn Việt Nam làm nơi niêm yết cũng cần được cân nhắc trên cơ sở bài toán giữa chi phí và lợi ích.

Mai Hoàng