Ngày 6/5, nhà ngoại giao hàng đầu Trung Quốc, ông Vương Nghị, đã gặp Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc tiếp đón Ngoại trưởng Iran kể từ khi xung đột bùng phát, và diễn ra chỉ ít ngày trước chuyến công du Trung Quốc theo kế hoạch của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Thông tin về cuộc gặp được truyền thông Nhà nước Trung Quốc công bố từ tối 5/5, dẫn tuyên bố của Bộ Ngoại giao cho biết Bắc Kinh chủ động mời phía Iran nhưng không nêu chi tiết cụ thể. Phía Iran cho hay nội dung trao đổi sẽ xoay quanh quan hệ song phương cùng các vấn đề khu vực và quốc tế.

Theo chuyên gia phân tích Amir Handjani, cuộc gặp mang ý nghĩa chiến lược rõ rệt và thời điểm được lựa chọn kỹ lưỡng, khi cả Tehran và Bắc Kinh đều đang rà soát lại lợi ích trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Dù vậy, Handjani nhấn mạnh Trung Quốc ưu tiên sự ổn định tại Vịnh Ba Tư nhằm bảo vệ các tuyến thương mại và nguồn cung năng lượng. Bắc Kinh không mong muốn gián đoạn vận tải dầu khí qua khu vực, vốn có thể gây ra lạm phát và rủi ro suy thoái kinh tế nếu bị phong tỏa kéo dài, đặc biệt tại eo biển Hormuz.

Tính đến nay, ông Vương Nghị và ông Araghchi đã có ít nhất 3 cuộc điện đàm kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran. Trung Quốc liên tục kêu gọi ngừng bắn và đảm bảo tự do lưu thông thương mại qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng. Cuối tháng 4, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng nhấn mạnh cần duy trì “lưu thông bình thường” tại khu vực này.

Trước khi xảy ra xung đột, eo biển Hormuz là điểm trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Tuy nhiên, lưu lượng tàu qua đây đã giảm mạnh. Trung Quốc – khách hàng mua dầu lớn từ khu vực Vùng Vịnh – có nguy cơ chịu ảnh hưởng đáng kể nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, dù nước này có dự trữ lớn và đã đa dạng hóa nguồn cung.

Theo Danny Russel từ ASPI, với Iran, chuyến thăm Trung Quốc là cách thể hiện họ không bị cô lập, đồng thời củng cố vị thế đàm phán với Mỹ và hạn chế nguy cơ bị tấn công thêm.

Về phía Trung Quốc, cuộc gặp cũng có thể là cơ hội để đề xuất Iran giảm căng thẳng, hạn chế đe dọa tới hạ tầng và vận tải tại Vùng Vịnh, qua đó thúc đẩy việc mở lại eo biển Hormuz. Đồng thời, Bắc Kinh muốn khẳng định vai trò như một cường quốc có trách nhiệm trong các vấn đề toàn cầu.

Trước đó, hội nghị thượng đỉnh Trung – Mỹ từng bị hoãn hơn một tháng. Cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập lần này được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện quan hệ giữa hai siêu cường, vốn đang tồn tại nhiều bất đồng sâu sắc.

Linh Hải