Khi mùa thu đến, nhiệt độ thường dịu hơn nhưng độ ẩm có thể giảm, khiến nhiều người xuất hiện cảm giác khô miệng, khát nước hoặc khó chịu ở cổ họng. Trong thời điểm này, các loại trái cây nhiều nước, giàu vitamin và chất xơ là lựa chọn đáng cân nhắc.

Theo quan niệm dưỡng sinh phương Đông, mùa thu thường được xem là thời điểm cần lưu ý tình trạng khô hanh và ưu tiên những món ăn thanh nhẹ. Tuy nhiên, dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, không loại trái cây nào có thể tự mình “bổ phổi”, “thải độc” hay ngăn quá trình lão hóa.

Lựa chọn thực tế hơn là ăn đa dạng trái cây để bổ sung nước, chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất thực vật. Ăn quả nguyên thường được ưu tiên hơn uống nước ép vì vẫn giữ được chất xơ.

Dưới đây là 3 loại quả quen thuộc có thể bổ sung thường xuyên hơn vào bữa ăn mùa thu.

1. Mía – nhiều nước, vị ngọt nhưng không nên ăn quá nhiều

Mía thường được bán nhiều khi thời tiết bắt đầu chuyển mát. Thân mía chứa hàm lượng nước cao cùng carbohydrate, tạo vị ngọt tự nhiên và giúp giải khát. Trong y học cổ truyền, mía được nhắc đến với các khái niệm như thanh nhiệt, sinh tân, dưỡng âm. Tuy nhiên, những cách gọi này không nên được hiểu là công dụng điều trị bệnh theo y học hiện đại.

Xét về dinh dưỡng, điều đáng lưu ý nhất ở mía là lượng đường tự nhiên tương đối cao. Do đó, đây không phải thực phẩm càng ăn nhiều càng tốt. Một vài khúc mía có thể là món ăn vặt thú vị, nhưng người đang kiểm soát cân nặng, đường huyết hoặc mắc bệnh lý chuyển hóa cần đặc biệt chú ý đến khẩu phần.

Mía cũng thường được ép thành nước. Nước mía dễ uống và có thể cung cấp năng lượng nhanh nhưng gần như không còn lượng chất xơ đáng kể như khi ăn thực phẩm nguyên dạng. Vì vậy, không nên coi nước mía là thức uống thay thế nước lọc hoặc trái cây nguyên quả.

2. Lê – lựa chọn dễ chịu khi thời tiết khô hanh

Trong số các loại quả phù hợp với cảm giác khô miệng vào mùa thu, lê là lựa chọn đáng chú ý. Quả lê chứa nhiều nước, chất xơ, vitamin C, kali cùng các hợp chất thực vật như polyphenol. Báo Sức khỏe & Đời sống dẫn các tài liệu tổng quan cho biết lê giàu nước và chất xơ, đồng thời cung cấp nhiều dưỡng chất có thể góp phần vào chế độ ăn đa dạng, cân đối.

Hàm lượng nước cao giúp lê trở thành món ăn nhẹ phù hợp trong những ngày khô hanh. Chất xơ trong quả cũng góp phần hỗ trợ hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa. Theo y học cổ truyền, lê thường được nhắc đến với công dụng dưỡng âm, nhuận táo, hỗ trợ giảm cảm giác khô. Tuy nhiên, cũng như nhiều thực phẩm khác, không nên biến những quan niệm này thành quảng cáo rằng ăn lê có thể chữa ho, chữa bệnh phổi hoặc thay thế thuốc.

Lê có thể ăn trực tiếp sau khi rửa sạch hoặc dùng làm salad, ăn cùng sữa chua, yến mạch. Với người lớn tuổi hoặc người gặp khó khăn khi nhai, lê hấp hoặc nấu chín cũng là cách chế biến dễ sử dụng. Một lưu ý là nên ưu tiên ăn quả nguyên thay vì lạm dụng nước ép. Khi ép, phần lớn chất xơ bị loại bỏ trong khi lượng đường tự nhiên vẫn được giữ lại trong đồ uống.

3. Hồng – quả đặc trưng mùa thu, nên kiểm soát khẩu phần

Mùa thu cũng là thời điểm nhiều loại hồng bước vào vụ. Quả hồng có vị ngọt, giàu carbohydrate, đồng thời cung cấp vitamin C, carotenoid và một số hợp chất thực vật. Màu vàng cam đặc trưng của hồng đến từ carotenoid, nhóm hợp chất có liên quan đến vitamin A và nhiều chức năng sinh học trong cơ thể.

Theo quan niệm truyền thống, hồng được cho là có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, hỗ trợ làm dịu cảm giác khô. Dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, có thể xem đây là loại trái cây theo mùa cung cấp nước, chất xơ và nhiều vi chất. Tuy nhiên, hồng khá ngọt nên người mắc đái tháo đường hoặc đang kiểm soát lượng carbohydrate cần tính toán khẩu phần phù hợp.

Hồng cũng chứa tannin. Việc ăn quá nhiều, đặc biệt khi bụng đói hoặc ở người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, có thể gây cảm giác khó chịu. Vì vậy, thay vì ăn nhiều quả cùng lúc, nên chia khẩu phần hợp lý và ưu tiên sự đa dạng giữa các loại trái cây.

Từng chia sẻ trên báo Sức khỏe & Đời sống, PGS.TS Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết chế độ ăn lành mạnh cần bảo đảm sự cân đối giữa các nhóm chất, đồng thời tăng cường rau xanh và quả chín. Bà khuyến nghị người trưởng thành có thể ăn khoảng 100-300g quả chín mỗi ngày tùy từng người để cung cấp các vitamin như C, E, A và beta-carotene.

Điều quan trọng là sự đa dạng thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một loại thực phẩm được quảng cáo như “siêu thực phẩm”. Một loại quả có thể nhiều nước nhưng chứa nhiều đường; loại khác giàu chất xơ nhưng không cung cấp cùng nhóm vitamin. Việc luân phiên nhiều loại trái cây giúp cơ thể có cơ hội nhận được nhiều dưỡng chất khác nhau hơn.

Mùa khô hanh nên ăn trái cây thế nào?

Một quan niệm khá phổ biến là trái cây càng nhiều nước thì càng có thể thay thế việc uống nước. Thực tế, nước lọc vẫn là nguồn cung cấp nước chính cho cơ thể. Trái cây nên được xem là một phần của khẩu phần ăn, không phải “thuốc bổ” hay phương pháp giải độc.

Nếu ăn mía, nên dùng lượng vừa phải thay vì uống nhiều cốc nước mía. Lê và hồng có thể được sử dụng như bữa phụ, kết hợp với sữa chua không đường hoặc các loại hạt để tạo thành khẩu phần cân đối hơn.

Trái cây cung cấp vitamin và khoáng chất, đồng thời nên được ưu tiên ăn trực tiếp để nhận thêm chất xơ. Người mắc các bệnh lý như tiểu đường hoặc suy thận cần lưu ý lựa chọn cũng như khẩu phần trái cây phù hợp.

Ngoài ra, không nên gọt sẵn trái cây rồi để quá lâu. Sau khi cắt, một số vitamin như vitamin C và folate có thể giảm dần dưới tác động của ánh sáng, không khí và nhiệt độ. Tốt nhất nên cắt đến đâu ăn đến đó.

Mùa thu không nhất thiết phải tìm những món ăn cầu kỳ để “bồi bổ”. Một quả lê mọng nước, vài miếng hồng chín hay một phần mía vừa đủ đều có thể trở thành món ăn nhẹ phù hợp.

Quan trọng nhất vẫn là ăn đa dạng, đúng khẩu phần và kết hợp với chế độ ăn cân bằng. Khi thời tiết khô hanh, nên chú ý uống đủ nước, tăng rau xanh, bổ sung trái cây nguyên quả và hạn chế đồ uống nhiều đường. Đây là cách đơn giản và thực tế giúp cơ thể dễ chịu hơn trong những ngày mùa thu.

Vân Khánh