Bộ Tài chính hiện đang lấy ý kiến cho dự thảo thông tư quy định chính sách thuế đối với hoạt động giao dịch, chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa, đánh dấu nỗ lực đầu tiên trong việc xây dựng khung pháp lý cụ thể cho lĩnh vực còn nhiều khoảng trống này.

Theo dự thảo, hoạt động chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng. Tuy nhiên, nhà đầu tư cá nhân, không phân biệt cư trú hay không cư trú, sẽ phải nộp thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên doanh thu của mỗi lần chuyển nhượng, tương tự cách tính thuế đối với giao dịch chứng khoán hiện nay.

Đối với tổ chức được thành lập tại Việt Nam và có thu nhập từ chuyển nhượng tài sản mã hóa, thuế thu nhập doanh nghiệp áp dụng ở mức 20%. Thu nhập chịu thuế được xác định bằng giá bán trừ giá mua và các chi phí liên quan đến giao dịch. Thời điểm xác định doanh thu, thu nhập thực hiện theo quy định hiện hành của pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân đối với chuyển nhượng chứng khoán.

Theo ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, tài sản số mang tính toàn cầu cao, do đó chính sách thuế nếu thiếu hài hòa có thể khiến thị trường trong nước mất lợi thế cạnh tranh. Vấn đề cốt lõi không nằm ở mức thuế cao hay thấp, mà là tìm được điểm cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhà đầu tư, đồng thời bảo đảm thị trường phát triển minh bạch, bền vững.

Từ góc nhìn này, ông Trung cho rằng thuế suất 0,1% là phù hợp trong giai đoạn đầu hình thành thị trường. Nhà nước có cơ sở quản lý và tạo nguồn thu ngân sách, trong khi doanh nghiệp và nhà đầu tư vẫn duy trì được động lực tham gia thị trường chính thức.

Chính sách thuế đối với tài sản số, theo ông Trung, nên được thiết kế theo hướng khuyến khích các hoạt động nằm trong khuôn khổ pháp lý, thay vì tạo ra rào cản khiến dòng vốn và giao dịch dịch chuyển ra ngoài tầm kiểm soát. Khi Việt Nam đặt mục tiêu thu hút dòng vốn và nhà đầu tư chuyên nghiệp quốc tế, thuế với tài sản số không chỉ là bài toán tỷ lệ thu mà còn gắn với việc xây dựng môi trường đầu tư cạnh tranh, minh bạch và hợp lý. Vì vậy, cơ chế thuế cần tiếp tục được nghiên cứu, điều chỉnh phù hợp, nhất là khi các sàn giao dịch tài sản số đang dần hình thành và đi vào vận hành.

Từ góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP HCM) đánh giá mức thuế 0,1% là bước đi thực tế và thận trọng của Bộ Tài chính trong giai đoạn thí điểm 2025–2030. Mức thuế này không đủ lớn để đẩy nhà đầu tư rời bỏ thị trường, nhưng đủ để thiết lập kỷ cương quản lý mới.

Theo luật sư Hoàng Hà, việc áp mức thuế tương đương chuyển nhượng chứng khoán là cách tiếp cận bình đẳng giữa các loại tài sản đầu tư tài chính. Với nhà đầu tư dài hạn, đây là mức thuế khá thấp; trong khi với nhóm đầu tư ngắn hạn, lướt sóng, thuế 0,1% lại trở thành yếu tố cần cân nhắc trong chiến lược giao dịch.

Quan trọng hơn, việc đánh thuế được xem là bằng chứng rõ ràng cho thấy Nhà nước công nhận tài sản mã hóa là một loại tài sản có giá trị và giao dịch hợp pháp được bảo hộ bởi pháp luật dân sự, qua đó từng bước xóa bỏ “vùng xám” pháp lý tồn tại nhiều năm. Việc thu thuế tại nguồn thông qua các sàn giao dịch thí điểm cũng giúp cơ quan quản lý giám sát dòng tiền, hỗ trợ phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, đồng thời giảm gánh nặng kê khai phức tạp cho người dân.

Luật sư Hoàng Hà cho biết, tại nhiều quốc gia phát triển, tiền mã hóa được coi là tài sản và bị đánh thuế trên lợi nhuận. Trong khi đó, các nước đang phát triển như Ấn Độ hay Việt Nam có xu hướng áp thuế suất thấp trên doanh thu hoặc thuế khấu trừ tại nguồn để thuận tiện cho quản lý trong giai đoạn đầu. Cách tiếp cận của Việt Nam được đánh giá là thận trọng, tạo động lực để nhà đầu tư chuyển từ giao dịch “ngầm” sang các nền tảng được cấp phép, qua đó từng bước hình thành một thị trường tài sản số minh bạch và bền vững.

Khang Nguyễn