Không phải để “siết” doanh nghiệp
Theo Cục Thuế, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quý II là đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra theo phương pháp quản lý rủi ro, tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ thất thu cao, hoàn thuế giá trị gia tăng và các doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường.
Cơ quan thuế cũng sẽ phối hợp với lực lượng công an, hải quan để xử lý vi phạm; đồng thời rà soát dữ liệu hóa đơn điện tử, đối chiếu với kê khai thuế và dòng tiền thực tế. Những cảnh báo rủi ro sẽ chỉ được gỡ bỏ sau khi xác minh đầy đủ, còn trường hợp có dấu hiệu vi phạm sẽ được chuyển hồ sơ sang cơ quan chức năng.
Trước xu hướng quản lý thuế dựa trên dòng tiền và dữ liệu số, ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (HANOISME) - cho rằng cơ quan quản lý cần truyền thông rõ ràng để doanh nghiệp hiểu rằng việc quản lý qua dòng tiền không nhằm “siết” hoạt động kinh doanh mà hướng tới minh bạch hóa và giảm rủi ro cho cả Nhà nước lẫn người nộp thuế.
Theo ông Quốc Anh, cần có lộ trình áp dụng phù hợp với từng nhóm đối tượng thay vì áp dụng đồng loạt một cơ chế cho doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh truyền thống, người bán hàng online hay cá nhân kinh doanh không thường xuyên.
“Những doanh nghiệp đã có hệ thống kế toán, hóa đơn điện tử, tài khoản ngân hàng có thể áp dụng sớm hơn. Trong khi đó, hộ kinh doanh nhỏ cần giai đoạn chuyển tiếp, được hướng dẫn và hỗ trợ về phần mềm, kê khai”, ông nói.
Dữ liệu dòng tiền trở thành “dấu vết số”
Đại diện HANOISME cũng cho rằng quản lý thuế theo dòng tiền chỉ hiệu quả khi dữ liệu được kết nối đồng bộ giữa cơ quan thuế, ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển và nhà cung cấp hóa đơn điện tử.
Tuy nhiên, việc chia sẻ dữ liệu cần đi kèm cơ chế bảo mật và phân quyền truy cập rõ ràng. Chính sách cũng phải tách bạch giữa tài khoản phục vụ kinh doanh với giao dịch cá nhân; đồng thời phân biệt doanh thu chịu thuế với các khoản vay mượn, chuyển nội bộ, ký quỹ, thu hộ hay chi hộ.
Ông Quốc Anh cho rằng cơ quan thuế nên tập trung quản lý theo mức độ rủi ro thay vì kiểm tra đại trà. Hệ thống dữ liệu cần ưu tiên phát hiện các dấu hiệu bất thường như doanh thu tăng mạnh nhưng kê khai thấp; doanh thu lớn trên sàn thương mại điện tử nhưng nộp thuế ít; dòng tiền lớn nhưng chưa đăng ký kinh doanh; hoặc dữ liệu giữa hóa đơn, ngân hàng và nền tảng số không khớp nhau.
“Những trường hợp rủi ro cao thì kiểm tra, còn nhóm tuân thủ tốt nên được giảm tần suất kiểm tra. Quản lý hiện đại là dùng dữ liệu để khoanh vùng rủi ro, không phải ‘làm phiền’ số đông doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định”, ông nói.
Ông Lê Văn Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas - cho biết dữ liệu tài khoản ngân hàng là nguồn thông tin minh bạch và dễ thu thập. Khi có dấu hiệu trốn thuế, cơ quan thuế có quyền yêu cầu ngân hàng hoặc người nộp thuế cung cấp sao kê để đối chiếu và xác minh dòng tiền, qua đó phát hiện các khoản doanh thu chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.
Theo ông Tuấn, cơ quan thuế hiện có đủ công cụ để phân loại người nộp thuế thành các nhóm rủi ro cao hoặc tuân thủ tốt. Trong bối cảnh chuyển đổi số, các hành vi trốn thuế ngày càng dễ bị phát hiện thông qua đối chiếu dữ liệu.
Luật Quản lý thuế năm 2025 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 với nhiều quy định mới thể hiện xu hướng quản lý dựa trên dữ liệu và dòng tiền. Đáng chú ý, luật quy định cụ thể 10 hành vi bị xem là trốn thuế, trong đó có nhiều hành vi có thể được phát hiện qua đối chiếu dòng tiền như không ghi nhận doanh thu vào sổ kế toán, không lập hóa đơn, ghi giá trên hóa đơn thấp hơn thực tế hoặc sử dụng chứng từ không phản ánh đúng bản chất giao dịch.