Theo các nhà phân tích, năm 2026 được xem là thời điểm mang tính bước ngoặt đối với ngành xe điện (EV) Trung Quốc, trong bối cảnh nhu cầu nội địa giảm tốc có thể buộc nhiều doanh nghiệp thua lỗ kéo dài phải rút lui khỏi thị trường ô tô lớn nhất thế giới.
Ước tính khoảng 50 nhà sản xuất xe điện tại Trung Quốc đại lục đang trong tình trạng thua lỗ và chịu sức ép phải thu hẹp hoạt động hoặc đóng cửa. Nguyên nhân xuất phát từ triển vọng doanh số toàn ngành được dự báo suy giảm trong năm tới — lần sụt giảm đầu tiên kể từ năm 2020 — khi tình trạng dư thừa công suất kéo dài, trong lúc các gói hỗ trợ của chính phủ dần bị cắt giảm.
“Thời gian không đứng về phía những thương hiệu có sản phẩm kém hấp dẫn đối với nhóm khách hàng trẻ,” ông Qian Kang, chủ một nhà máy sản xuất mạch in ô tô tại tỉnh Chiết Giang, nhận định. “Kết quả kinh doanh trong năm tới sẽ mang tính quyết định đối với phần lớn các hãng xe điện đang thua lỗ.”
Triển vọng thị trường càng trở nên ảm đạm khi các khoản trợ cấp tiền mặt và ưu đãi thuế sắp hết hiệu lực. Theo dự báo đồng thuận của giới phân tích, doanh số ô tô nội địa nhiều khả năng sẽ giảm mạnh vào năm tới, ngay cả khi các hãng xe tiếp tục tung ra các đợt giảm giá sâu nhằm kích cầu.
Bắc Kinh dự kiến công bố vào tháng Giêng tới việc có gia hạn hay không chương trình trợ cấp đổi xe cũ trị giá 20.000 nhân dân tệ (khoảng 2.852 USD). Hiện người mua xe điện vẫn được miễn thuế mua xe 10%, song từ tháng 1, mức thuế này sẽ được áp dụng trở lại ở mức 5%, trước khi quay về ngưỡng 10% vào năm 2028.
Theo dự báo của Deutsche Bank, tổng lượng xe giao đến tay người tiêu d
ùng trong nước có thể giảm 5% vào năm 2026. Trước đó, JPMorgan cũng nhận định tổng doanh số ô tô tại Trung Quốc — bao gồm xe xăng và xe điện — có thể giảm 3–5% trong năm tới.
Những dự báo này phản ánh hệ quả của tình trạng dư thừa năng lực sản xuất, vốn đã châm ngòi cho nhiều vòng chiến tranh giá kéo dài ba năm qua, làm xói mòn lợi nhuận của các hãng xe nội địa. Cùng lúc, các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đã chi hàng tỷ USD cho nghiên cứu và phát triển nhằm giành lợi thế công nghệ, song chi phí khổng lồ này tiếp tục tạo áp lực lớn lên khả năng sinh lời.
Tính đến nay, chỉ một số ít doanh nghiệp đạt được lợi nhuận ổn định, trong đó có BYD — nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới — và liên minh giữa Huawei với Seres.
“Làn sóng huy động vốn quanh các hãng xe điện và nhà cung cấp linh kiện chủ chốt của Trung Quốc đã qua,” bà Yin Ran, nhà đầu tư thiên thần làm việc tại Thượng Hải, nhận xét. “Ngành này đang bước vào cuộc đào thải khắc nghiệt, nơi doanh nghiệp có lãi sẽ tồn tại, còn bên thua lỗ sẽ sớm đối mặt với nguy cơ cạn vốn.”
Để cải thiện biên lợi nhuận, nhiều hãng xe điện Trung Quốc được dự báo sẽ đẩy mạnh mở rộng ra thị trường quốc tế, bao gồm việc phát triển các mẫu xe riêng cho những thị trường lớn ngoài Trung Quốc.
Theo ông Nick Lai, Giám đốc nghiên cứu ngành ô tô khu vực châu Á – Thái Bình Dương của JPMorgan, tổng sản lượng xe của Trung Quốc — gồm xe con, xe buýt, xe tải và xe khách — có thể đạt 33 triệu chiếc vào năm 2025, trong khi công suất thiết kế ước tính lên tới 50 triệu chiếc.
Ông Lai cho biết lợi nhuận ròng trung bình trên mỗi xe của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc hiện vào khoảng 5.000 nhân dân tệ, tính theo chênh lệch giữa giá bán và các chi phí như nguyên vật liệu, nhân công và logistics. Tuy nhiên, con số này có thể tăng gấp bốn lần, lên khoảng 20.000 nhân dân tệ, nếu các hãng đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài — nơi xe Trung Quốc có thể bán với mức giá cao hơn.
Ông Stephen Dyer, đồng lãnh đạo khu vực Đại Trung Hoa và Trưởng bộ phận ô tô châu Á của AlixPartners, cho biết chỉ khoảng 15 thương hiệu xe điện Trung Quốc — tương đương 10% toàn thị trường — có khả năng đạt lợi nhuận trong vòng 5 năm tới. Theo ông, cạnh tranh giá kéo dài sẽ tiếp tục bào mòn biên lợi nhuận, khiến phần lớn doanh nghiệp khó trụ vững.
Ông Dyer cũng nhận định cuộc chiến giá hiện nay có thể đẩy nhanh quá trình hợp nhất trong ngành xe điện Trung Quốc. Những nhà sản xuất có doanh số dưới 1.000 xe mỗi tháng nhiều khả năng sẽ sớm bị loại khỏi thị trường do không đủ quy mô để bù đắp chi phí vận hành và đầu tư dài hạn.
Nhận định này được củng cố bởi báo cáo công bố đầu tháng của China EV100 — tổ chức phi chính phủ quy tụ nhiều lãnh đạo cấp cao trong ngành xe điện Trung Quốc. Báo cáo cho rằng 5–6 nhà sản xuất ô tô liên doanh Trung – nước ngoài, có sản lượng hàng năm dưới 100.000 xe, sẽ đối mặt nguy cơ thanh lý trong vài năm tới nếu điều kiện thị trường không cải thiện.
Theo dữ liệu đăng ký bảo hiểm xe chính thức, một số thương hiệu quốc tế như Ford Motor, Mazda Motor và Lincoln, cùng nhiều startup xe điện có trụ sở tại Trung Quốc, hiện đều ghi nhận doanh số giao xe hàng năm dưới 100.000 chiếc — mức được xem là khó đảm bảo hiệu quả kinh tế trong môi trường cạnh tranh hiện nay.
Trong bối cảnh thị trường nội địa chịu sức ép lớn, xuất khẩu được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng quan trọng. Theo Deutsche Bank, doanh số xuất khẩu xe du lịch của Trung Quốc dự kiến tiếp tục tăng trưởng hai chữ số vào năm 2026, với mức tăng khoảng 13% so với năm trước, qua đó có thể bổ sung thêm khoảng 750.000 xe bán buôn nhờ mở rộng sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và thâm nhập sâu hơn vào các thị trường mới.
Theo: SCMP, WSJ