Một nghiên cứu quy mô lớn công bố trên JAMA Internal Medicine thuộc Hiệp hội Y khoa Mỹ cho thấy những người thường xuyên ăn lạc có tỷ lệ tử vong chung thấp hơn 21% và tử vong do bệnh tim mạch giảm tới 38%. Xu hướng này được ghi nhận ở nhiều nhóm dân cư khác nhau.

Nghiên cứu theo dõi hơn 200.000 người thuộc ba quần thể lớn. Nhóm thứ nhất gồm khoảng 72.000 người tại 12 bang miền Nam nước Mỹ tham gia Southern Community Cohort Study, trong độ tuổi 40–79. Khoảng hai phần ba là người Mỹ gốc Phi và phần lớn đến từ cộng đồng thu nhập thấp. Hơn 75% thừa cân hoặc béo phì, trên 76% mắc các bệnh chuyển hóa như tăng huyết áp, đái tháo đường và tăng cholesterol máu – những yếu tố làm tăng nguy cơ tim mạch.

Hai nhóm còn lại gồm khoảng 134.000 người tham gia Nghiên cứu Sức khỏe Phụ nữ Thượng Hải và Nghiên cứu Sức khỏe Nam giới Thượng Hải tại Trung Quốc, độ tuổi 40–74, được theo dõi trong 12 năm. Ở nhóm Mỹ, lạc chiếm hơn 50% lượng hạt tiêu thụ; còn tại Thượng Hải, các nhà khoa học đánh giá trực tiếp lượng lạc ăn vào.

Kết quả cho thấy người ăn lạc thường xuyên giảm 21% nguy cơ tử vong chung và giảm 38% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch. Các chuyên gia nhận định lạc giàu chất béo không bão hòa, protein thực vật, vitamin E và các hợp chất chống oxy hóa, có thể góp phần bảo vệ tim mạch khi sử dụng với lượng hợp lý.

Tuy nhiên, lạc không phải lúc nào cũng an toàn tuyệt đối. Bác sĩ dinh dưỡng Lưu Bác Nhân (Trung Quốc) cảnh báo trong điều kiện nóng ẩm, nếu bảo quản không đúng cách, lạc dễ nhiễm aflatoxin – độc tố do nấm mốc Aspergillus sinh ra. Tổ chức Y tế Thế giới xếp aflatoxin vào nhóm 1, tức nhóm chất gây ung thư cho người.

Aflatoxin có thể làm tổn thương DNA, gây đột biến tế bào. Phơi nhiễm kéo dài làm tăng nguy cơ viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan. Đáng lo ngại, độc tố này không màu, không mùi và khó bị phá hủy hoàn toàn ngay cả khi nấu ở nhiệt độ cao.

Không chỉ lạc, nhiều thực phẩm khác cũng có nguy cơ nhiễm aflatoxin nếu bảo quản kém như ngô, gạo, các loại đậu, hạt dẻ cười, hạnh nhân, gia vị khô (bột ớt, cà ri, đại hồi, hoa tiêu) và các sản phẩm đậu nành lên men.

Để hạn chế rủi ro, chuyên gia khuyến nghị nên mua lạc và các loại hạt với lượng vừa phải, tránh tích trữ lâu; sau khi mở bao bì nên bảo quản trong tủ lạnh; tuyệt đối không dùng thực phẩm có dấu hiệu mốc, đổi màu hoặc có mùi lạ; ưu tiên sản phẩm có chứng nhận kiểm nghiệm an toàn; hạn chế sử dụng đồ khô để quá lâu; khi tự làm thực phẩm lên men cần bảo đảm vệ sinh và nhiệt độ phù hợp.

Lạc có thể là một phần của chế độ ăn tốt cho tim mạch nếu dùng điều độ và bảo quản đúng cách. Lợi ích dinh dưỡng chỉ thực sự phát huy khi đi kèm thói quen tiêu dùng an toàn, nhất là trong môi trường nóng ẩm dễ phát sinh nấm mốc.

Thủy Bùi