Cảnh báo nghiêm trọng từ thực trạng “hai sổ”

Ngày 6/4, Công an TP Hà Nội đã khởi tố ông Vũ Minh Châu – người sáng lập thương hiệu vàng Bảo Tín Minh Châu, cùng một số cá nhân liên quan về hành vi vi phạm quy định kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.

Theo kết quả điều tra ban đầu, doanh nghiệp này vận hành song song nhiều hệ thống để quản lý doanh thu và kê khai thuế. Các phần mềm nội bộ như Hivi Gold, Hivi Gold Pro và Excel được dùng để ghi nhận doanh thu thực tế, trong khi phần mềm kế toán chính thức phục vụ báo cáo và kê khai thuế.

Đáng chú ý, từ nửa cuối năm 2024, một phần dữ liệu nội bộ đã bị chỉnh sửa hoặc xóa trước khi tổng hợp lên hệ thống chính thức. Giai đoạn 2020–2023, doanh thu thực tế được xác định khoảng 13.700 tỷ đồng, cao hơn 9.700 tỷ đồng so với số đã kê khai, gây thất thu ngân sách khoảng 150 tỷ đồng.

Trước thực trạng này, cơ quan thuế đã yêu cầu tăng cường phối hợp nhằm ngăn chặn hành vi duy trì hai hệ thống sổ sách để gian lận. Việc lập nhiều sổ kế toán hoặc báo cáo tài chính không đồng nhất trong cùng kỳ bị xem là hành vi bị cấm, có thể dẫn đến xử phạt hành chính nặng hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Bản chất của chiêu “nuôi 2 sổ”

Theo chuyên gia, mô hình “hai sổ” thường gồm sổ nội bộ và sổ thuế. Sổ nội bộ phản ánh đầy đủ hoạt động kinh doanh, còn sổ thuế chỉ ghi nhận một phần nhằm giảm nghĩa vụ thuế.

Phần chênh lệch doanh thu thường được nhận qua tài khoản cá nhân hoặc tiền mặt, không xuất hóa đơn và không kê khai. Điều này khiến doanh nghiệp đối mặt nhiều rủi ro như bị xử phạt vì không xuất hóa đơn, bị truy thu thuế và phạt từ 1–3 lần số thuế trốn, thậm chí có thể bị xử lý hình sự.

Dùng Excel không phải “lối thoát”

Từ thực tế trên, một số doanh nghiệp có xu hướng quay lại sử dụng Excel để ghi chép nhằm tránh bị kiểm soát. Tuy nhiên, chuyên gia cảnh báo đây là giải pháp phản tác dụng.

Việc dùng Excel khiến quy trình kế toán trở nên thủ công, tốn thời gian và khó kiểm soát dữ liệu. Doanh nghiệp cũng không tận dụng được các tính năng tự động hóa, kết nối hóa đơn và quản trị của phần mềm kế toán chuyên dụng.

Quan trọng hơn, nguy cơ sai sót và rủi ro pháp lý tăng cao khi dữ liệu không được kiểm soát chặt chẽ. Xét tổng thể, giải pháp này không giúp giảm rủi ro mà còn làm tăng chi phí vận hành và áp lực quản lý cho doanh nghiệp.

Linh An