Thực tế cho thấy, giá trị cốt lõi của một nhân sự AI chất lượng cao không nằm ở bằng cấp mà ở ba yếu tố nền tảng: tư duy phản biện, khả năng tự học thích nghi và đạo đức dữ liệu. AI không thể tự tạo ra giá trị nếu con người không biết chuyển hóa vấn đề kinh doanh thành bài toán dữ liệu cụ thể. Trong một lĩnh vực biến động liên tục, năng lực cập nhật và ứng dụng kiến thức mới gần như theo thời gian thực là điều kiện sống còn. Đồng thời, khi nắm trong tay sức mạnh xử lý dữ liệu lớn, ý thức trách nhiệm về bảo mật và minh bạch trở thành chuẩn mực bắt buộc.

Việc “nhập khẩu” chuyên gia có thể giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian triển khai, nhưng rủi ro lớn nhất nằm ở sự lệ thuộc công nghệ. AI không phải sản phẩm có thể mua một lần và vận hành mãi mãi; nó đòi hỏi quá trình tinh chỉnh liên tục dựa trên dữ liệu đặc thù và bối cảnh địa phương. Nếu thiếu đội ngũ nội bộ đủ năng lực tiếp nhận và phát triển tiếp, doanh nghiệp chỉ sở hữu một “hộp đen” đắt đỏ nhưng không thể tự làm chủ. Khi nguồn lực bên ngoài rút đi, lợi thế cạnh tranh cũng dễ dàng biến mất.

Song song với bài toán công nghệ là bài toán giữ chân nhân tài. Với những chuyên gia trình độ cao, thu nhập không còn là yếu tố duy nhất. Điều họ tìm kiếm là môi trường có tầm nhìn đủ lớn và những bài toán đủ thách thức để tạo ra tác động thực sự. Văn hóa doanh nghiệp cần khuyến khích thử nghiệm, chấp nhận sai số trong giới hạn kiểm soát và trao quyền tự chủ về chuyên môn. Khi được làm việc trong không gian sáng tạo và có ý nghĩa, nhân sự giỏi sẽ có xu hướng gắn bó lâu dài hơn.

Một thách thức phổ biến khác là xung đột giữa mục tiêu lợi nhuận ngắn hạn của bộ phận kinh doanh và nhu cầu đầu tư dài hạn của R&D. Lời giải không nằm ở việc ưu tiên bên nào, mà ở việc thiết lập hệ thống đánh giá trung gian, minh bạch hóa mục tiêu và chia nhỏ rủi ro. Khi cả hai bên cùng sử dụng chung bộ chỉ số đo lường và hiểu rõ giá trị kinh tế của đổi mới công nghệ, xung đột có thể được chuyển hóa thành động lực hợp tác.

Để xây dựng nền tảng tự chủ từ con số 0, doanh nghiệp cần hệ thống hóa tri thức thay vì phụ thuộc vào cá nhân “ngôi sao”. Việc tài liệu hóa quy trình, chuẩn hóa dữ liệu và phát triển mô hình chuyển giao nội bộ theo hướng mentor–mentee sẽ giúp biến kiến thức cá nhân thành tài sản tổ chức. Đồng thời, tạo ra một hệ sinh thái phát triển nghề nghiệp rõ ràng sẽ hiệu quả hơn nhiều so với các ràng buộc pháp lý cứng nhắc trong việc hạn chế “chảy máu chất xám”.

Trong dài hạn, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt không chỉ nằm ở việc tiếp cận công nghệ tiên tiến, mà ở khả năng tự chủ, làm chủ và phát triển công nghệ dựa trên nội lực. Chính tư duy này mới là nền tảng bền vững trong kỷ nguyên AI.

Hà An