Theo nhận định từ The Spectator, liên minh này đang đối mặt với khủng hoảng mang tính cấu trúc khi dần đánh mất mục tiêu ban đầu và không còn thích nghi với một thế giới đa cực đang hình thành.
Ban đầu, NATO được thành lập để đối phó với Liên Xô—một mối đe dọa rõ ràng thời Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, liên minh không giải thể mà tiếp tục mở rộng, buộc phải tìm kiếm vai trò mới để duy trì sự tồn tại.
Quá trình này dẫn đến nhiều vấn đề. NATO dần mở rộng phạm vi ảnh hưởng, thậm chí hướng tới khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và cân nhắc vai trò kinh tế, làm dấy lên câu hỏi về mục tiêu chiến lược thực sự của tổ chức.
Trong bối cảnh thế giới chuyển sang đa cực, việc duy trì một liên minh quân sự phụ thuộc lớn vào sức mạnh của Mỹ ngày càng trở nên khó khăn. Đặc biệt, lợi ích giữa Mỹ và châu Âu đang có dấu hiệu tách rời.
Cuộc xung đột Nga - Ukraine khiến châu Âu chịu nhiều hệ lụy như giá năng lượng tăng, kinh tế suy yếu và áp lực người tị nạn, trong khi Mỹ không chịu tác động trực tiếp ở mức tương tự. Điều này làm gia tăng nghi ngờ về việc các thành viên còn chia sẻ lợi ích chung hay không.
Bên cạnh đó, những thất bại quân sự của Mỹ tại Afghanistan và Iraq, cùng với gánh nặng nợ công ngày càng lớn, đang làm suy giảm khả năng duy trì vai trò “cảnh sát toàn cầu”. Tầng lớp trung lưu suy yếu và tâm lý chống can thiệp quân sự trong xã hội Mỹ cũng góp phần làm thay đổi chiến lược quốc gia.
Các bất đồng càng rõ rệt khi một số nước châu Âu từ chối tham gia các xung đột mới, cho thấy sự rạn nứt trong nội bộ liên minh.
Tổng thể, những yếu tố này cho thấy NATO đang đối mặt với khủng hoảng mang tính hệ thống, xuất phát từ sự thay đổi của trật tự thế giới và lợi ích quốc gia. Vai trò của ông Trump chỉ là chất xúc tác, chứ không phải nguyên nhân gốc rễ.
Dù vậy, tương lai của NATO vẫn chưa khép lại, nhưng rõ ràng liên minh này đang đứng trước yêu cầu phải thích nghi sâu rộng nếu muốn tiếp tục tồn tại trong bối cảnh mới.
Khang Nguyễn