Mới đây, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã gửi góp ý tới Bộ Tài chính liên quan dự thảo nghị định hướng dẫn một số nội dung của Luật Quản lý thuế.
Một trong những đề xuất đáng chú ý là cho phép doanh nghiệp, tổ chức ký hợp đồng mua phế liệu được thực hiện kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ lẻ hoạt động trong lĩnh vực thu gom ve chai, đồng nát.
Tuy nhiên, theo ông Lê Văn Tuấn, để đánh giá tính phù hợp của đề xuất này cần nhìn rõ bản chất từng trường hợp phát sinh hoạt động mua bán phế liệu.
Ông Tuấn cho biết hiện có thể chia hoạt động bán phế liệu thành ba nhóm chính.
Thứ nhất, người dân bán phế liệu là tài sản cá nhân phát sinh trong sinh hoạt thì thuộc diện không chịu thuế.
Thứ hai, người dân đi nhặt phế liệu rồi bán lại cũng thuộc nhóm không phải nộp thuế. Với các trường hợp này, doanh nghiệp thu mua thường không có hóa đơn đầu vào mà chỉ lập bảng kê để đưa vào chi phí hợp lệ.
Trong khi đó, trường hợp thứ ba là những người thu gom từ nhiều nguồn rồi bán lại nhằm mục đích kinh doanh. Nhóm này phải đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế và thực hiện nghĩa vụ hóa đơn, thuế theo quy định.
Theo ông Lê Văn Tuấn, điểm khó nằm ở chỗ doanh nghiệp gần như không thể xác định chính xác người bán thuộc trường hợp nào để khấu trừ và nộp thuế thay cho đúng.
Thực tế hiện nay có nhiều người vừa tự nhặt phế liệu, vừa mua gom thêm từ người khác rồi bán lại cho vựa ve chai hoặc doanh nghiệp tái chế. Khi đó, phần tự thu nhặt có thể không chịu thuế nhưng phần mua đi bán lại lại mang bản chất hoạt động kinh doanh.
“Nếu là hoạt động mua đi bán lại thì phải thực hiện nghĩa vụ thuế, trừ trường hợp doanh thu dưới 1 tỷ đồng mỗi năm”, ông Tuấn phân tích.
Theo vị chuyên gia này, đề xuất của VCCI đang gặp hai trở ngại lớn.
Một là doanh nghiệp rất khó xác định người bán thuộc diện miễn thuế hay diện kinh doanh phải nộp thuế để thực hiện khấu trừ đúng quy định.
Hai là theo quy định hiện hành, cá nhân có doanh thu dưới 1 tỷ đồng mỗi năm được miễn thuế. Nếu doanh nghiệp đã khấu trừ và nộp thay thì việc hoàn trả phần thuế đã nộp sẽ xử lý ra sao, đặc biệt liên quan hướng dẫn tại Nghị định 68/2026/NĐ-CP.
Ông Tuấn nhận định việc cho phép doanh nghiệp nộp thuế thay người bán ve chai xét trên góc độ chính sách là khó triển khai và có thể tạo cảm giác thiếu công bằng với các hộ kinh doanh khác đang phải tự kê khai, xuất hóa đơn và nộp thuế đầy đủ.
Dù vậy, ông cũng cho rằng nếu cơ chế này giúp thúc đẩy thu gom tái chế và giảm ô nhiễm môi trường thì vẫn đáng để cân nhắc. Theo ông, trong một số trường hợp có thể chấp nhận việc chính sách thuế chưa hoàn thiện tuyệt đối để đổi lấy lợi ích lớn hơn về môi trường và kinh tế tuần hoàn.
Theo ước tính, Việt Nam hiện có gần 3 triệu lao động đang tham gia lĩnh vực thu gom rác thải phi chính thức.
Trong góp ý gửi Bộ Tài chính, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng phần lớn người thu gom ve chai, đồng nát là cá nhân nhỏ lẻ, hạn chế về hiểu biết pháp luật và gặp khó trong việc thực hiện hóa đơn, kê khai thuế.
Điều này khiến cả người bán lẫn doanh nghiệp thu mua đều gặp rủi ro trong tuân thủ quy định, còn cơ quan quản lý cũng khó kiểm soát nguồn thu thuế.
Theo VCCI, nhiều người làm ve chai hiện có xu hướng bán hàng cho các làng nghề phi chính thức để tránh rủi ro liên quan hóa đơn, thuế. Trong khi đó, doanh nghiệp tái chế lại gặp khó khi muốn thu mua nguồn phế liệu hợp pháp trong nước phục vụ sản xuất.
Tổ chức này cảnh báo nếu nguồn nguyên liệu tái chế trong nước tiếp tục bị ách tắc, doanh nghiệp có nguy cơ mất đơn hàng lớn do không đáp ứng các tiêu chuẩn tái chế ngày càng khắt khe từ thị trường trong và ngoài nước.
Vì vậy, VCCI đề nghị Bộ Tài chính bổ sung cơ chế cho phép tổ chức thu mua phế liệu được kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ lẻ nhằm hỗ trợ ngành tái chế và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.