Gan là cơ quan quan trọng chịu trách nhiệm chuyển hóa và giải độc cho cơ thể. Khi chế độ ăn chứa quá nhiều thành phần gây gánh nặng chuyển hóa, gan phải hoạt động quá mức, lâu dài có thể dẫn đến nhiều bệnh lý nguy hiểm.
Lạm dụng chất tạo ngọt nhân tạo
Chất tạo ngọt nhân tạo thường xuất hiện trong các sản phẩm “ít đường” hoặc “không đường” như nước ngọt ăn kiêng, bánh kẹo, siro, kẹo cao su và nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn.
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science Signaling của Đại học Washington (Mỹ) cho thấy một số chất tạo ngọt phổ biến như sorbitol có thể không hoàn toàn vô hại như nhiều người nghĩ.
Khi vào cơ thể, sorbitol có thể được chuyển hóa thành fructose – loại đường được cho là gây áp lực chuyển hóa lên gan và có liên quan đến nguy cơ gan nhiễm mỡ. Nếu tiêu thụ thường xuyên với lượng lớn, gan sẽ phải làm việc nhiều hơn để xử lý các hợp chất này.
Một số nghiên cứu quan sát cũng cho thấy những người thường xuyên uống đồ uống “ăn kiêng” có nguy cơ mắc bệnh gan cao hơn so với những người không sử dụng. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng chất tạo ngọt nhân tạo vẫn an toàn khi dùng trong giới hạn khuyến nghị.
Các loại nước sốt và gia vị chứa nhiều muối
Trong bữa ăn của nhiều gia đình Việt, các loại nước chấm và nước sốt như nước tương, nước mắm, sốt chế biến sẵn được sử dụng gần như mỗi ngày. Điểm chung của nhiều sản phẩm này là hàm lượng natri rất cao.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một người trưởng thành không nên tiêu thụ quá 5g muối mỗi ngày. Tuy nhiên, chỉ vài thìa nước sốt cũng có thể cung cấp lượng natri đáng kể.
Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều muối không chỉ liên quan đến tăng huyết áp mà còn có thể ảnh hưởng đến gan. Lượng natri quá cao có thể gây stress oxy hóa và kích hoạt phản ứng viêm trong cơ thể, từ đó làm suy giảm chức năng gan theo thời gian.
Gia vị bị mốc
Các loại gia vị như ớt bột, tiêu, bột nghệ hoặc các loại bột gia vị nếu bảo quản không đúng cách rất dễ bị nấm mốc. Một số loại nấm có thể sinh ra aflatoxin – độc tố được xem là cực kỳ nguy hiểm đối với gan.
Theo WHO, aflatoxin là một trong những chất gây ung thư tự nhiên mạnh nhất từng được phát hiện. Khi con người ăn phải thực phẩm chứa độc tố này, gan sẽ là cơ quan chịu ảnh hưởng trực tiếp vì phải tham gia chuyển hóa và giải độc.
Nếu tiếp xúc với aflatoxin trong thời gian dài, các tế bào gan có thể bị tổn thương, dẫn đến viêm gan và làm tăng nguy cơ ung thư gan. Đáng chú ý, độc tố này không bị phá hủy hoàn toàn khi nấu chín.
Cách bảo vệ gan từ chế độ ăn uống
Để hạn chế nguy cơ tổn thương gan, các chuyên gia khuyến nghị nên giảm tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn và gia vị công nghiệp, hạn chế muối trong bữa ăn hằng ngày và ưu tiên thực phẩm tươi.
Ngoài ra, gia vị nên được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát và không nên sử dụng khi có dấu hiệu ẩm mốc, vón cục, đổi màu hoặc xuất hiện mùi lạ.
Các bác sĩ cũng nhấn mạnh rằng hầu hết các loại gia vị vẫn an toàn nếu sử dụng với lượng hợp lý. Nguy cơ thường xuất hiện khi tiêu thụ quá mức, dùng thực phẩm chế biến sẵn thường xuyên hoặc bảo quản gia vị không đúng cách.
Thủy Bùi