Trung Quốc mở rộng sức mạnh công nghiệp, hàng hóa công nghệ cao phủ khắp thị trường toàn cầu

Làn sóng xuất khẩu mới đưa hàng Trung Quốc lên phân khúc cao hơn

Trong nhiều năm, cụm từ "Made in China" thường gắn với áo phông giá rẻ và đồ chơi bằng nhựa. Nhưng hiện nay, hình ảnh này đã thay đổi đáng kể, khi hàng hóa Trung Quốc còn hiện diện trong phân khúc ô tô thể thao đa dụng (SUV) chạy điện và nhiều sản phẩm công nghệ cao.

Làn sóng xuất khẩu mới đang làm thay đổi vị thế hàng hóa Trung Quốc trên thị trường quốc tế. Bên cạnh dệt may, nội thất và đồ điện tử giá rẻ, nước này ngày càng xuất khẩu nhiều sản phẩm công nghệ cao, chất lượng cao, vốn trước đây thường gắn với Nhật Bản, châu Âu và Mỹ.

Ô tô là minh chứng rõ nét nhất, đồng thời trở thành nguồn căng thẳng nổi bật giữa nền kinh tế lớn thứ hai thế giới với các đối tác thương mại. Trung Quốc hiện xuất khẩu lượng ô tô nhiều hơn tổng xuất khẩu của Đức và Mỹ cộng lại. Máy móc phức tạp, hóa chất cao cấp và thiết bị trung tâm dữ liệu cũng ghi nhận mức tăng trưởng mạnh. Ngược lại, xuất khẩu các mặt hàng truyền thống như giày dép, đồ chơi và nội thất lại giảm hoặc chững lại.

Xu hướng này là kết quả của hơn 10 năm nỗ lực có sự hậu thuẫn của nhà nước nhằm đưa Trung Quốc tiến lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu.

Hoạt động sản xuất trong nước đang bùng nổ nhờ các khoản trợ cấp lớn của chính phủ. Những hỗ trợ này góp phần duy trì nền kinh tế trong bối cảnh các nhà hoạch định chính sách tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài và khôi phục niềm tin chi tiêu của người tiêu dùng, nhóm có tài sản gắn liền với nhà ở.

Đối với hàng triệu người tiêu dùng trên thế giới, xu hướng này mang lại những sản phẩm hiện đại, hấp dẫn với mức giá phải chăng. Tuy nhiên, làn sóng hàng hóa Trung Quốc lại tạo ra sức ép lớn đối với người lao động tại các nhà máy ở Mỹ và Đức, những người đang phải chật vật cạnh tranh để bảo vệ việc làm.

AI và hóa chất: Những mắt xích Trung Quốc ngày càng chiếm ưu thế

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra một mặt trận cạnh tranh mới giữa Trung Quốc và Mỹ. Tuy nhiên, lĩnh vực này cũng cho thấy các doanh nghiệp toàn cầu khó có thể xây dựng hệ thống AI mà không sử dụng linh kiện từ Trung Quốc.

Những chip AI tiên tiến nhất do các công ty Mỹ thiết kế và sản xuất tại Đài Loan. Bao quanh chúng là hệ thống phần cứng quy mô lớn, có giá thành thấp hơn và phần lớn do Trung Quốc cung cấp, từ chip, bộ nhớ thông thường, linh kiện máy chủ đến máy biến áp, cáp và bảng điều khiển dành cho trung tâm dữ liệu.

"Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cục diện thương mại của Trung Quốc", Ruby Osman, cố vấn cấp cao về địa chính trị tại Viện Tony Blair về Thay đổi Toàn cầu, nhận định. "Khi nhìn vào các chip đã hoàn thiện và các yếu tố đầu vào vật lý xung quanh chúng, một lần nữa, Trung Quốc lại dẫn đầu".

Trong nửa đầu năm 2026, giá trị xuất khẩu chip của Trung Quốc tăng gần gấp đôi, lên 177,28 tỷ USD. Xuất khẩu máy tính và máy chủ cũng tăng 41,3%.

Không chỉ trong lĩnh vực công nghệ, các doanh nghiệp hóa chất Trung Quốc cũng đang mở rộng đáng kể hoạt động sang những phân khúc có giá trị gia tăng cao.

Từ lớp sơn trên tường, lớp mút trong ghế sofa, túi lót thùng rác đến dầu gội trong phòng tắm, nhiều sản phẩm giá rẻ trong các gia đình đều được sản xuất từ hóa chất Trung Quốc.

Trước đây, Trung Quốc chủ yếu sản xuất hóa chất cơ bản và nhập khẩu những loại hóa chất có giá trị gia tăng cao hơn từ châu Âu, Nhật Bản và Mỹ. Hiện nay, các doanh nghiệp nước này đã mở rộng sang nhiều sản phẩm tinh vi hơn, như nhựa dẻo dai dùng làm cản ô tô, vật liệu sản xuất pin mặt trời và sợi carbon chế tạo xe đạp đua.

Theo dữ liệu của OECD, các công ty hóa chất Trung Quốc đã nhận khoảng 75 tỷ USD tiền trợ cấp trong thập kỷ qua. Khoản hỗ trợ này đạt đỉnh vào năm 2023, với khoảng 15 tỷ USD.

Số liệu của Trung Quốc cho thấy khoảng 5.000 công ty hóa chất mới được thành lập trong giai đoạn 2018-2023. Sự gia tăng này dẫn đến tình trạng dư thừa công suất đối với các loại hóa chất cơ bản phục vụ sản xuất giày dép, chất kết dính và nhiều mặt hàng khác. Nhiều nhà máy buộc phải ngừng hoạt động, trong khi các nhà sản xuất tìm cách đưa lượng hàng tồn kho ra thị trường nước ngoài.

Trong năm qua, các tập đoàn BASF, Dow, LyondellBasell, Sumitomo Chemical, INEOS và Mitsubishi Chemical đều cảnh báo nhà đầu tư rằng cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Trung Quốc về giá cả và quy mô đang đe dọa lợi nhuận của họ.

Trung Quốc trở thành nhà cung cấp máy móc cho các nhà máy toàn cầu

Một quốc gia nhập khẩu lượng lớn hàng hóa Trung Quốc có thể đối mặt với thâm hụt thương mại ngày càng lớn, kéo theo những hệ lụy chính trị. Khi các nhà máy trong nước đóng cửa và công nhân mất việc, một giải pháp thường được đặt ra là áp thuế nhập khẩu đối với những mặt hàng Trung Quốc bán với giá quá thấp, sau đó xây dựng nhà máy mới để khôi phục sản xuất trong nước. Đây cũng là mục tiêu mà Tổng thống Mỹ Donald Trump theo đuổi.

Tuy nhiên, thách thức lớn nằm ở chỗ Trung Quốc đã trở thành nhà cung cấp thiết bị cho chính những nhà máy trên toàn thế giới.

Xuất khẩu robot công nghiệp của nước này tăng hơn 300% kể từ năm 2015, giành thị phần từ các nhà sản xuất Mỹ, Đức và Italy trong bối cảnh xuất khẩu của những nước này suy giảm. Trung Quốc cũng vượt Đức để trở thành quốc gia xuất khẩu máy công cụ lớn nhất thế giới.

Châu Âu vẫn giữ vị thế thống trị trên thị trường hàng hóa tư liệu sản xuất, nhưng thị phần đang dần thu hẹp. Theo ước tính của Goldman Sachs, châu Âu hiện chiếm 43% nhu cầu toàn cầu tính theo khối lượng, giảm từ mức 54% năm 2005. Trong khi đó, thị phần của Trung Quốc tăng từ 7% lên 24%.

Các sản phẩm quang học của Đức và máy móc sản xuất chip của Hà Lan vẫn khó bị sao chép. Dù vậy, Trung Quốc đang nhanh chóng nâng cấp năng lực sản xuất, tiến vào những phân khúc giá trị cao hơn đối với nhiều loại máy móc thông dụng nhưng thiết yếu trong vận hành nhà máy.

"Việc xây dựng nhà máy có thể cần đến máy móc của Trung Quốc, nhưng vấn đề lớn hơn là chính quy trình sản xuất có thể vẫn phụ thuộc vào các linh kiện sản xuất tại Trung Quốc", Fred Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC, nhận định.

Ô tô điện và thiết bị thông minh tạo sức ép lên phương Tây

"Chẳng ai thu hút được người khác giới, hay thậm chí là cùng giới, khi ngồi trong chiếc xe này cả". Đó là lời mở đầu trong một bài đánh giá về mẫu SUV Leapmotor 7 của Trung Quốc.

Jeremy Clarkson, chuyên gia ô tô người Anh, còn đưa ra nhận xét gay gắt hơn về mẫu BYD Seal 6 khi mô tả chiếc xe như "keo dán giấy dán tường Trung Quốc có thêm cần gạt nước".

Tuy nhiên, diễn biến tại thị trường châu Âu cho thấy người tiêu dùng không hoàn toàn đồng tình với những đánh giá này. Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu, doanh số các mẫu xe Leapmotor tại châu Âu tăng 558% trong nửa đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm 2025, trong khi doanh số xe BYD tăng 146%.

Ô tô giá rẻ của Trung Quốc đã trở thành biểu tượng cho làn sóng xuất khẩu bùng nổ của nước này. Sức ép cạnh tranh từ các nhà sản xuất Trung Quốc cũng thúc đẩy Mỹ và châu Âu dựng lên các rào cản thương mại nhằm bảo vệ ngành công nghiệp ô tô trong nước.

Lợi thế về giá của xe Trung Quốc một phần đến từ quy mô sản xuất lớn. Nhiều nhà máy sản xuất vượt quá nhu cầu nội địa, buộc doanh nghiệp phải tìm kiếm khách hàng tại các thị trường nước ngoài.

Kể từ năm 2015, giá trị xuất khẩu ô tô của Trung Quốc tăng tới 1.871%. Tốc độ tăng trưởng đặc biệt nhanh từ năm 2020, khi các nhà sản xuất đẩy mạnh tìm kiếm người mua quốc tế.

Tương tự phản ứng trước làn sóng ô tô Nhật Bản trong thập niên 1980, châu Âu và Mỹ đã dựng lên các rào cản thương mại đối với xe Trung Quốc.

Không chỉ ô tô, thiết bị gia dụng thông minh cũng đang trở thành lĩnh vực giúp các doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng trên thị trường quốc tế.

Trung Quốc có ít bãi cỏ tự nhiên nhưng lại có rất nhiều máy cắt cỏ tự động. Do thị trường nội địa gần như không đáng kể, các nhà sản xuất nước này buộc phải hướng ra nước ngoài và đang nhanh chóng lấn át những đối thủ quốc tế.

Vốn từ lâu là trung tâm sản xuất hàng điện tử giá rẻ, Trung Quốc hiện chứng kiến làn sóng doanh nghiệp tiến vào phân khúc thiết bị gia dụng thông minh cao cấp.

Các doanh nghiệp tận dụng AI, dữ liệu lớn và công nghệ định vị vệ tinh được phát triển trong quá trình khai thác sự bùng nổ của ngành công nghiệp ô tô, lĩnh vực hiện đã bão hòa. Chẳng hạn, máy cắt cỏ robot sử dụng công nghệ định vị vệ tinh có độ chính xác cao tương tự hệ thống hỗ trợ lái xe trên ô tô điện, cho phép lập bản đồ bãi cỏ và hoạt động trong phạm vi được thiết lập.

Sự mở rộng nhanh chóng của các nhà sản xuất Trung Quốc đang tạo sức ép lớn lên những đối thủ phương Tây.

iRobot, công ty có trụ sở tại bang Massachusetts (Mỹ), nổi tiếng với dòng máy hút bụi robot Roomba, đã nộp đơn xin phá sản vào tháng 12 năm ngoái sau khi mất thị phần vào tay các đối thủ Trung Quốc, trong đó có Picea. Đây là nhà sản xuất thiết bị gia dụng có trụ sở tại Thâm Quyến, từng là nhà cung cấp của iRobot và hiện đã trở thành chủ sở hữu công ty này.

Châu Âu đặc biệt hấp dẫn đối với các nhà sản xuất máy cắt cỏ robot. Đây là thị trường tiêu thụ loại thiết bị này lớn nhất thế giới, đồng thời là nơi các doanh nghiệp Trung Quốc đã chiếm được thị phần đáng kể.

Tháng 11 năm ngoái, Ủy ban châu Âu mở cuộc điều tra chống bán phá giá sau khi một nhà sản xuất trong khu vực khiếu nại rằng các đối thủ Trung Quốc đang bán sản phẩm với mức giá thấp hơn khoảng 40%.

Mỹ cũng là một trong những thị trường chịu tác động rõ rệt từ cạnh tranh Trung Quốc trong lĩnh vực máy cắt cỏ sử dụng động cơ. Giá trị xuất khẩu của Mỹ giảm mạnh từ 1 tỷ USD năm 2023 xuống còn khoảng 746 triệu USD năm ngoái. Ngược lại, xuất khẩu của Trung Quốc tăng hơn gấp đôi trong cùng giai đoạn, từ 1,3 tỷ USD lên 2,8 tỷ USD.

Hải An