Hoàn thiện cơ chế quản lý đất đai đồng bộ, minh bạch

Được HĐND thành phố Hà Nội thông qua tại kỳ họp thứ tư, Nghị quyết số 36/2026/NQ-HĐND quy định một số nội dung về cho thuê đất; tạm nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố. Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở Điểm a, c, Khoản 2, Điều 24 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, áp dụng trên toàn địa bàn thành phố đối với người sử dụng đất cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Các chính sách mới có tính vượt trội so với quy định hiện hành, hướng tới khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, tạo sự đồng thuận của người dân thuộc diện thu hồi đất trong việc bàn giao mặt bằng. Qua đó, thành phố kỳ vọng nâng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công và góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Nghị quyết cũng bổ sung quy định chuyển tiếp về chính sách bồi thường, hỗ trợ, bảo đảm phù hợp với Luật Đất đai năm 2024, tăng tính khả thi và thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật.

Nguồn lực thực hiện được cân đối cả về nhân lực và tài chính. Cấp xã đảm nhiệm công tác quản lý quỹ đất, bồi thường, hỗ trợ theo thẩm quyền. Trong khi đó, việc cho thuê đất ngắn hạn và tạm thu các nghĩa vụ tài chính giúp bổ sung nguồn thu cho ngân sách địa phương. Chi phí hỗ trợ, tái định cư được tính toán trong tổng chi phí giải phóng mặt bằng của dự án, thực hiện trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Theo báo cáo thẩm tra của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND thành phố Hà Nội, nghị quyết tạo cơ sở pháp lý thống nhất, minh bạch để rút ngắn quy trình, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm tiến độ các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô. Đây là yêu cầu cần thiết nhằm phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.

Ban Kinh tế - Ngân sách cũng đề nghị UBND thành phố tăng cường thông tin, tuyên truyền về chính sách đất đai; tham khảo ý kiến, kinh nghiệm của các bộ, ngành và cơ quan trung ương để hướng dẫn các xã, phường triển khai đồng bộ, thống nhất, đúng quy định.

Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1-7-2026. Sau đó, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường đã ký ban hành công văn yêu cầu các sở, ban, ngành và UBND cấp xã tổ chức nghiên cứu, quán triệt, triển khai thực hiện, bảo đảm công khai, minh bạch, đúng mục đích, đúng đối tượng và đúng pháp luật.

Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với Thuế thành phố cùng các sở Tài chính, Tư pháp, Xây dựng và đơn vị liên quan xây dựng quy trình phối hợp thực hiện việc tạm nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất. Cơ quan này cũng có trách nhiệm tổ chức tập huấn về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; kiểm tra và hướng dẫn UBND cấp xã cùng các đơn vị thực hiện đúng quy định.

Sở Tài chính phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cân đối, điều chỉnh nguồn vốn ngân sách để đáp ứng kịp thời nhu cầu bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và xây dựng khu tái định cư.

Sở Xây dựng rà soát nhu cầu, quỹ nhà tái định cư để trình UBND thành phố bố trí phục vụ các dự án; đồng thời hướng dẫn cấp xã tháo gỡ vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ tài sản trên đất.

Thanh tra thành phố thực hiện thanh tra việc chấp hành quy định pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Các sở, ngành liên quan có trách nhiệm phối hợp theo chức năng quản lý nhà nước được giao.

Cho thuê đất ngắn hạn, tạo thêm nguồn thu tại địa phương

Một điểm mới đáng chú ý của Nghị quyết số 36/2026/NQ-HĐND là cho phép UBND cấp xã căn cứ quỹ đất và tài sản gắn liền với đất do Nhà nước giao quản lý để thực hiện cho thuê đất ngắn hạn theo quy định của UBND thành phố. Cơ chế này hướng tới khai thác hiệu quả quỹ đất tại địa phương, tránh lãng phí và tăng nguồn thu ngân sách.

Ngay sau khi nghị quyết có hiệu lực, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đã ký Chỉ thị số 18/CT-UBND ngày 27-7-2026 về tăng cường quản lý, xử lý, gia cố, tái chế chất thải rắn xây dựng để tận dụng cho các công trình trên địa bàn.

Theo chỉ đạo, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Xây dựng rà soát, xác định vị trí các điểm tập kết, xử lý tạm thời do UBND cấp xã đề xuất theo hình thức cho thuê đất ngắn hạn. Các địa bàn được nêu gồm Bát Tràng, Hồng Vân, Phúc Thịnh, Phù Đổng, Trung Giã, Đại Xuyên, Thư Lâm, Phú Xuyên, Đại Thanh và Đa Phúc. Những vị trí đủ điều kiện sẽ được thống nhất để UBND cấp xã thực hiện cho thuê với thời hạn không quá 5 năm.

Tạm nộp nghĩa vụ tài chính giúp đẩy nhanh tiến độ dự án

Bên cạnh cơ chế cho thuê đất, quy định tạm nộp tiền sử dụng đất và tiền thuê đất cũng mang lại nguồn lực tài chính tức thời cho ngân sách thành phố. Nhà đầu tư sau khi tạm nộp các khoản nghĩa vụ tài chính được tiếp tục thực hiện những thủ tục tiếp theo về đất đai theo quy định. Nhờ đó, tiến độ dự án có thể được đẩy nhanh, nguồn lực sớm được đưa vào phát triển kinh tế - xã hội, hạn chế tình trạng lãng phí.

Chính sách này đồng thời hướng tới bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư và không làm thất thoát ngân sách nhà nước.

Kết quả thu ngân sách năm 2026 bước đầu cho thấy khả năng huy động nguồn lực từ đất đai. Tính đến đầu tháng 10-2026, tổng thu các khoản từ đất đạt khoảng 98.618 tỷ đồng, bằng 100,04% chỉ tiêu giao đầu năm. Trong đó, tiền sử dụng đất đạt 86.392,4 tỷ đồng; tiền thuê đất đạt 11.749 tỷ đồng; thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đạt 476,4 tỷ đồng. Ước tính cả năm, nguồn thu từ đất của thành phố đạt khoảng 146.000 tỷ đồng.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường cho biết, qua rà soát, Hà Nội xác định khoảng 19.325ha đất có khả năng khai thác, với nguồn thu tiền sử dụng đất và tiền thuê đất ước tính khoảng 1,5 triệu tỷ đồng. Riêng giai đoạn 2026-2030, tổng nguồn thu dự kiến đạt khoảng 800.000 tỷ đồng. Đây được xem là nguồn lực quan trọng giúp thành phố chủ động cân đối vốn, triển khai các công trình, dự án phục vụ phát triển Thủ đô.

Rút ngắn thời gian xử lý nghĩa vụ tài chính về đất

Song hành với Nghị quyết số 36/2026/NQ-HĐND, từ ngày 1-7-2026, UBND thành phố Hà Nội cũng ban hành Quyết định về quy trình luân chuyển hồ sơ xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai.

Đối với trường hợp áp dụng bảng giá đất để tính tiền sử dụng đất, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm chuyển thông tin địa chính thửa đất hoặc khu đất đến Thuế thành phố Hà Nội trong 7 ngày làm việc. Sau khi nhận phiếu chuyển thông tin, cơ quan thuế phải xác định tiền sử dụng đất, đơn giá, tiền thuê đất hoặc các nghĩa vụ tài chính khác (nếu có) trong vòng 5 ngày làm việc, rút ngắn 2 ngày so với quy định trước đây.

Nếu hồ sơ chưa đủ cơ sở để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, cơ quan thuế có 3 ngày để thông báo yêu cầu bổ sung thông tin, giảm 2 ngày so với trước.

Sau khi người sử dụng đất hoàn thành nghĩa vụ tài chính, cơ quan thu ngân sách phải chuyển thông tin đến Thuế thành phố Hà Nội trong 2 ngày để xác nhận. Tiếp đó, trong vòng 3 ngày làm việc, cơ quan thuế phải gửi văn bản xác nhận hoàn thành nghĩa vụ tài chính đến người sử dụng đất, Sở Nông nghiệp và Môi trường và Văn phòng Đăng ký đất đai.

Những cơ chế mới tại Nghị quyết số 36/2026/NQ-HĐND cùng sự chỉ đạo, triển khai đồng bộ từ thành phố đến cơ sở đang từng bước phát huy hiệu quả. Việc khai thác tốt nguồn lực đất đai không chỉ góp phần tháo gỡ vướng mắc trong giải phóng mặt bằng và thực hiện nghĩa vụ tài chính, mà còn tạo thêm nguồn lực quan trọng cho ngân sách.

Đây là nền tảng để Hà Nội chủ động nguồn vốn đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong thời gian tới.

Phúc Hạnh