Hơn 10.000 tấn heo chứa chất cấm ra thị trường

Ngày 5/10, Công an TPHCM triệt phá đường dây nuôi, vận chuyển và tiêu thụ heo sử dụng chất cấm salbutamol. Từ tháng 1, các đối tượng đã đưa hơn 10.000 tấn heo sử dụng chất tạo nạc ra thị trường, với giá trị ước tính trên 600 tỷ đồng. Số heo này được tiêu thụ tại TPHCM, Đồng Tháp và một số tỉnh, thành phía Nam.

Vụ án bắt đầu khi lực lượng chức năng phát hiện xe vận chuyển 280 con heo dương tính với salbutamol, trong đó 80 con còn nhiễm virus dịch tả heo châu Phi. Mở rộng điều tra, công an khám xét 14 trang trại và nơi ở của những người liên quan tại Đồng Nai, phát hiện 3.909 con heo, tổng trọng lượng hơn 500 tấn, dương tính với salbutamol. Toàn bộ số heo đã được xử lý, tiêu hủy.

Cơ quan điều tra đã khởi tố, bắt tạm giam 9 bị can với các cáo buộc liên quan đến 4 tội danh: “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”, “Buôn bán hàng cấm”, “Đưa hối lộ” và “Nhận hối lộ”.

Vụ việc khiến người mua thịt lo ngại bởi rất khó xác định nguồn gốc cũng như việc heo có từng sử dụng chất cấm hay không. Nhiều tiểu thương cũng ghi nhận lượng khách mua thịt giảm sau thông tin về vụ án.

Không thể xác định thịt chứa chất cấm bằng mắt thường

Tại các chợ dân sinh TPHCM, người mua chủ yếu dựa vào giá cả và độ tươi ngon để lựa chọn thịt. Một số tiểu thương hướng dẫn chọn miếng thịt đỏ tươi, nạc rắn chắc, có độ đàn hồi, không dính và không có mùi lạ.

Tuy nhiên, những dấu hiệu này không thể dùng để kết luận thịt có chứa chất cấm hay không. Trong vụ án, cơ quan điều tra cũng đang làm rõ các thủ đoạn đưa heo sử dụng salbutamol vượt qua các khâu kiểm soát trước khi tiêu thụ.

TS Phan Thế Đồng, Phó Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TPHCM, cho biết người tiêu dùng rất khó nhận biết thịt chứa chất tạo nạc bằng mắt thường, đặc biệt sau khi heo đã giết mổ và được xẻ thành từng phần.

Theo ông Đồng, việc sử dụng chất tạo nạc có thể khiến heo tăng trọng nhanh, nhiều nạc và có ngoại hình đẹp hơn. Với heo nguyên con, người có kinh nghiệm đôi khi có thể nhận ra một số đặc điểm khác biệt. Nhưng khi thịt đã được xẻ bán, các dấu hiệu này gần như không còn rõ ràng.

Salbutamol có thể ảnh hưởng sức khỏe

Salbutamol thuộc nhóm beta-agonist, được sử dụng trong y khoa nhưng bị lạm dụng trong chăn nuôi để thúc đẩy heo tăng trọng và tăng tỷ lệ nạc. Chất này nằm trong danh mục hóa chất cấm sử dụng trong thức ăn chăn nuôi theo Thông tư 21/2019/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cũ).

Theo TS Phan Thế Đồng, tồn dư salbutamol trong thực phẩm có thể gây tim đập nhanh, hồi hộp, run tay chân và một số ảnh hưởng bất lợi khác. Người có bệnh lý tim mạch cần đặc biệt lưu ý.

Khi thịt đã xẻ, nếu heo từng sử dụng nhiều chất tạo nạc, phần nạc có thể nhiều hơn phần mỡ, độ săn chắc có thể không bằng thịt thông thường. Phần nạc có thể tạo cảm giác thưa, lỏng hơn và màu thịt sáng hơn do heo tăng trọng nhanh.

Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh đây không phải những dấu hiệu đủ để kết luận thịt có chứa chất cấm. Màu sắc càng không phải căn cứ đáng tin cậy, bởi thịt sau khi xẻ để một đến hai giờ có thể mất nước trên bề mặt và thay đổi màu.

Do đó, chỉ dựa vào màu sắc, tỷ lệ nạc - mỡ, độ đàn hồi hoặc hình thức bên ngoài đều không thể xác định chắc chắn thịt có chứa salbutamol. Người tiêu dùng gần như không có cách phân biệt bằng mắt thường nếu chất cấm đã được sử dụng.

Để hạn chế rủi ro, chuyên gia khuyến nghị người dân mua thịt có nguồn gốc rõ ràng tại cơ sở, cửa hàng hoặc điểm bán uy tín. Với thịt bán trong siêu thị, cần chú ý thông tin về nguồn cung và đơn vị chịu trách nhiệm sản phẩm.

Kiểm soát từ trang trại đến bàn ăn

Vụ án cũng cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể xuất hiện ở nhiều khâu trong chuỗi cung ứng. Một kiểm dịch viên động vật tại Đồng Nai đã bị khởi tố về tội “Nhận hối lộ”, liên quan việc ký xác nhận kiểm dịch sai quy trình, không kiểm tra thực tế và cấp sẵn giấy chứng nhận cùng niêm chì để chủ hàng tự niêm phong.

Các đối tượng còn bị xác định sử dụng giấy tờ giả về nguồn gốc động vật để vận chuyển heo từ Đồng Nai đến các cơ sở giết mổ tại TPHCM. Những đầu mối liên quan đang tiếp tục được điều tra.

Theo Ban Chỉ đạo liên ngành về an toàn thực phẩm TPHCM, phần lớn thực phẩm tiêu thụ trên địa bàn được đưa về từ các tỉnh, trải qua nhiều khâu trung gian. Hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ, hàng rong và bán hàng qua mạng càng khiến việc truy xuất nguồn gốc trở nên phức tạp.

Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TPHCM, cho rằng hình thức chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán gây khó khăn cho việc kiểm soát an toàn sinh học, truy xuất nguồn gốc, giám sát thuốc thú y và thức ăn chăn nuôi. Việc mua bán qua nền tảng trực tuyến hoặc các kênh không chính thống cũng đặt ra yêu cầu quản lý cao hơn.

TPHCM đang hướng tới xây dựng hệ thống cơ sở giết mổ tập trung, hiện đại đến năm 2030, đồng thời tăng cường liên kết vùng, kiểm soát quá trình chăn nuôi và từng bước liên thông dữ liệu kiểm dịch giữa các địa phương.

Cơ quan chức năng khuyến cáo các cơ sở thu mua, giết mổ tăng cường lấy mẫu giám sát tồn dư chất cấm, không đưa heo nghi sử dụng chất cấm vào tiêu thụ khi chưa xác minh rõ nguồn gốc. Siêu thị, chợ đầu mối và tiểu thương cần tránh mua bán thịt không rõ xuất xứ, trong khi người tiêu dùng nên ưu tiên thực phẩm từ những cơ sở được kiểm soát.

Hải An