Thay vì sử dụng những thủ đoạn lừa đảo truyền thống, tội phạm mạng hiện nay tập trung khai thác điểm yếu tâm lý thông qua dữ liệu cá nhân bị thu thập trái phép và sự hỗ trợ của công nghệ. Điều này khiến thế hệ trẻ, dù có khả năng sử dụng thiết bị số thành thạo, vẫn đối mặt với nguy cơ bị thao túng trên diện rộng. Thực trạng cũng cho thấy khoảng cách đáng kể giữa kỹ năng sử dụng công nghệ và năng lực tự bảo vệ an toàn thông tin.
Phát biểu tại lễ công bố Dự án truyền thông cộng đồng CyberZ 2026, diễn ra sáng 29/10 tại Trường Đại học Điện lực (Hà Nội), Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, nhấn mạnh: “Lừa đảo trực tuyến hiện nay không chỉ là những thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản. Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói và những phương thức thao túng tâm lý tinh vi, các đối tượng phạm tội có thể lợi dụng chính sự tin tưởng, tình cảm và nỗi sợ hãi của con người để thực hiện hành vi phạm tội”.
Đại tá Hà Văn Bắc cho rằng, việc chỉ cảnh báo những hình thức lừa đảo đã xảy ra là chưa đủ, mà cần chủ động xây dựng năng lực nhận diện và ứng phó trước những nguy cơ liên tục biến đổi.
Những vụ việc sinh viên bị thao túng tâm lý thông qua thủ đoạn “bắt cóc online” thời gian qua là minh chứng cho thấy khả năng tiếp cận công nghệ nhanh chóng không đồng nghĩa với việc có thể tự bảo vệ trước các hình thức lừa đảo phi kỹ thuật.
Thực tế, việc thành thạo mạng xã hội hay thiết bị di động không giúp người dùng trẻ dễ dàng nhận diện những kịch bản lừa đảo được cá nhân hóa. Khi kẻ gian sử dụng Deepfake để tái tạo giọng nói, khuôn mặt người thân, kết hợp với dữ liệu đời tư thu thập từ trước nhằm dựng lên tình huống khẩn cấp, nạn nhân rất dễ hoảng loạn và làm theo những yêu cầu mang tính cưỡng ép.
Trước tình hình này, đại diện Cục An ninh mạng nhấn mạnh công tác phòng ngừa cần chuyển từ cảnh báo thụ động sang chủ động nâng cao năng lực nhận diện, ứng phó và sức đề kháng số trong cộng đồng.
Người dùng trẻ cần biến kiến thức lý thuyết thành kỹ năng thực hành, trong đó chú trọng kiểm chứng thông tin từ nhiều kênh trước khi phản hồi, thiết lập các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân và kịp thời cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
CyberZ 2026 hướng đến nâng cao năng lực phòng vệ số cho sinh viên
Nhằm cụ thể hóa những định hướng trên, chương trình CyberZ 2026 được triển khai dưới sự chỉ đạo của Cục An ninh mạng (A05), bảo trợ bởi Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam, do Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam và TikTok Việt Nam phối hợp tổ chức, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Tổ chức Chống Lừa Đảo.
Thông qua Cổng thông tin CyberZ tích hợp các tình huống mô phỏng tương tác, chương trình mang đến những bài tập thực hành giúp sinh viên phân tích, nhận diện dấu hiệu lừa đảo công nghệ cao. Qua đó, hướng tới xây dựng mạng lưới phòng vệ số chủ động trong môi trường giáo dục đại học.
Minh Minh