Theo tài liệu đăng ký, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có thể được sử dụng để “tái hiện” hành vi của một người khi họ tạm rời nền tảng, ngừng hoạt động dài hạn hoặc không còn trên đời. Công nghệ này do Andrew Bosworth, Giám đốc công nghệ (CTO) của Meta, đứng tên chính, với hồ sơ nộp từ năm 2023.

Tuy nhiên, người phát ngôn Meta nói với Business Insider rằng công ty hiện không có kế hoạch triển khai sản phẩm dựa trên bằng sáng chế này. Dù vậy, tài liệu vẫn nêu rõ lý do vì sao ý tưởng đó được xem là cần thiết.

Khi một người ngừng sử dụng mạng xã hội, những người theo dõi họ có thể cảm thấy hụt hẫng. Trường hợp người dùng qua đời, khoảng trống ấy được mô tả là “nghiêm trọng và mang tính vĩnh viễn hơn” vì họ sẽ không bao giờ quay lại nền tảng.

Để lấp đầy khoảng trống đó, Meta đề xuất xây dựng một “bản sao kỹ thuật số”. Hệ thống sẽ huấn luyện mô hình dựa trên dữ liệu cá nhân như lịch sử bài đăng, bình luận, lượt thích… nhằm tái hiện cách người đó từng tương tác và có thể sẽ tương tác.

Phiên bản số này có khả năng tiếp tục thả “like”, bình luận, trả lời tin nhắn riêng, thậm chí tham gia các cuộc gọi video hoặc âm thanh nếu tích hợp LLM. Với influencer hay nhà sáng tạo nội dung kiếm thu nhập trên nền tảng Meta, công cụ như vậy được cho là có thể mang lại lợi ích nhất định. Dẫu vậy, Meta nhấn mạnh việc được cấp bằng sáng chế không đồng nghĩa công nghệ chắc chắn sẽ được phát triển hay thương mại hóa.

Ý tưởng này làm dấy lên nhiều tranh luận về bản chất công nghệ và cách con người đối diện với mất mát. Việc dùng AI thay mặt người đang tạm nghỉ mạng xã hội là một câu chuyện khác hoàn toàn so với việc mô phỏng người đã khuất.

Công nghệ, ký ức và những giới hạn đạo đức

Edina Harbinja, giáo sư Luật tại Đại học Birmingham (Anh), chuyên nghiên cứu về quyền kỹ thuật số sau khi qua đời, cho rằng vấn đề không chỉ dừng ở khía cạnh pháp lý mà còn chạm tới câu hỏi xã hội, đạo đức và triết học sâu sắc.

Trên thực tế, Meta đã quan tâm đến “di sản số” từ nhiều năm trước. Facebook từng cho phép người dùng chỉ định “người thừa kế tài khoản” để quản lý trang cá nhân sau khi họ qua đời. Năm 2023, trong cuộc trò chuyện với podcaster Lex Fridman, CEO Mark Zuckerberg cũng nhắc tới khả năng tạo avatar ảo cho người đã mất trong metaverse, với lập luận rằng việc tái hiện ký ức có thể hỗ trợ những người đang chịu tang.

Lĩnh vực này được biết đến với nhiều thuật ngữ như “death bots”, “ghost bots” hay “grief tech” – các công cụ lưu giữ phiên bản kỹ thuật số của người đã khuất nhằm giúp người sống đối diện nỗi đau. Một số startup ra đời từ trải nghiệm cá nhân của nhà sáng lập, như Replika (2015) hay You, Only Virtual – YOV (2020). Năm 2021, Microsoft cũng đăng ký bằng sáng chế cho chatbot có thể mô phỏng người đã mất hoặc nhân vật hư cấu.

Theo Harbinja, việc Meta tham gia cho thấy công nghệ này đang dần tiến gần hơn tới dòng chính của ngành. Justin Harrison, nhà sáng lập YOV, cho rằng sự quan tâm của các tập đoàn lớn phản ánh việc xã hội bắt đầu cởi mở hơn với ý tưởng này, trong bối cảnh nguồn lực hỗ trợ người đang chịu mất mát còn hạn chế.

“Hãy để người đã khuất được yên nghỉ”

Dù vậy, sự kết hợp giữa AI, cái chết và nỗi đau luôn là chủ đề nhạy cảm. Nhiều chuyên gia đặt câu hỏi về quyền riêng tư, quyền dữ liệu và cả động cơ thương mại phía sau. Harbinja nhận định công nghệ này, nếu triển khai, có thể đồng nghĩa với nhiều tương tác, nội dung và dữ liệu hơn cho nền tảng.

Nếu sản phẩm được đưa ra thị trường, hàng loạt vấn đề sẽ nảy sinh: Liệu tính năng có áp dụng trên toàn bộ hệ sinh thái Meta? Hệ thống có phân biệt được cách người dùng trò chuyện trên WhatsApp so với cách họ bình luận trên Instagram?

Joseph Davis, giáo sư xã hội học tại Đại học Virginia, cho rằng một phần quan trọng của quá trình vượt qua mất mát là chấp nhận sự ra đi thực sự. Theo ông, việc duy trì sự hiện diện kỹ thuật số có thể làm thay đổi cách con người đối diện với thực tế ấy.

Theo: Business Insider, Reuters