Novri Putra tốt nghiệp đại học tại Jakarta năm ngoái với tấm bằng công nghệ thông tin và hy vọng tìm được một công việc ổn định.

Anh từng có cơ sở để tin vào tương lai tươi sáng. Khi bắt đầu học đại học năm 2018, Putra chứng kiến kinh tế Indonesia tăng trưởng mạnh, ngành công nghệ phát triển nhanh và nhu cầu tuyển dụng kỹ sư phần mềm gia tăng.

Tuy nhiên, thời kỳ đó đã qua. Ở tuổi 28, Putra vẫn làm việc cho một công ty công nghệ nhưng không đảm nhận vị trí lập trình viên web như mong muốn. Thay vào đó, anh chạy xe ôm công nghệ, thu nhập khoảng 220 USD (5,7 triệu đồng) mỗi tháng.

Câu chuyện của Putra phản ánh những khó khăn ngày càng lớn tại Indonesia, nơi nền kinh tế từng được đánh giá cao về sự ổn định đang xuất hiện nhiều dấu hiệu đáng lo ngại.

Giống các nước láng giềng Đông Nam Á, Indonesia chịu ảnh hưởng từ cuộc chiến tại Iran và chính sách thuế quan của Mỹ. Lạm phát gia tăng, tình trạng thiếu nhiên liệu lan rộng tại nhiều thành phố. Trong khi đó, các chính sách của Tổng thống Prabowo Subianto càng khiến triển vọng kinh tế thêm phức tạp.

Cuối tuần trước, thị trường tài chính Indonesia chao đảo sau khi MSCI cảnh báo khả năng loại nước này khỏi các chỉ số tham chiếu, vốn có ảnh hưởng lớn đến quyết định phân bổ vốn của các nhà quản lý quỹ toàn cầu. Ngày 16/10, chứng khoán Indonesia giảm hơn 11%, mức sụt giảm trong một phiên mạnh nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998. Đà bán tháo tiếp tục vào ngày 19/10, khiến thị trường mất thêm gần 4%.

Một thập kỷ trước, quốc gia có gần 290 triệu dân này từng được xem là điểm đến tương đối an toàn trong bối cảnh nhiều thị trường mới nổi phải đối mặt với khủng hoảng tiền tệ và lạm phát phi mã. Dù Indonesia vẫn công bố tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, những chỉ báo khác lại cho thấy tình hình kém khả quan.

Quy mô tầng lớp trung lưu đã giảm khoảng 19% so với mức đỉnh. Tỷ lệ tiết kiệm của nhóm thu nhập thấp lao dốc, trong khi tỷ lệ thất nghiệp thanh niên duy trì quanh 17%, thuộc nhóm cao nhất châu Á.

Các chuyên gia cảnh báo Indonesia đang đứng trước nguy cơ bất ổn lớn nhất kể từ năm 1998.

“Đây là một quả bom hẹn giờ”, Ferry Latuhihin, cựu kinh tế trưởng Ngân hàng International Indonesia và từng tham gia hội đồng tư vấn cho ông Prabowo trước khi chính quyền mới nhậm chức, nhận định.

Nguy cơ không chỉ nằm ở thị trường chứng khoán

Theo Phillip Wool, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu và quản lý danh mục tại công ty đầu tư Rayliant của Mỹ, những lo ngại mà MSCI đưa ra chủ yếu liên quan đến Indonesia. Quốc gia này chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong danh mục của phần lớn nhà đầu tư vào các thị trường mới nổi, do đó biến động khó có khả năng lan rộng trên toàn khu vực.

“Rủi ro này thực sự chỉ tập trung ở Indonesia”, ông nói.

Tuy nhiên, những hệ lụy kinh tế có thể vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Indonesia là nhà sản xuất dầu cọ, niken và búp bê Barbie lớn nhất thế giới, đồng thời là một trong những nhà xuất khẩu lớn về than nhiệt, đồng và khí tự nhiên. Nếu khủng hoảng kinh tế xảy ra, hoạt động sản xuất xe điện có thể bị gián đoạn, đồng thời đẩy giá thực phẩm, hàng tiêu dùng và năng lượng trên toàn cầu lên cao.

Thomas Lembong, cựu bộ trưởng thương mại Indonesia, cảnh báo nhiều vấn đề đang xuất hiện cùng lúc.

“Chúng ta đang ngày càng tiến gần đến bờ vực”, ông nói.

Những biến động gần đây cũng phơi bày hàng loạt điểm yếu mà giới chức Indonesia chưa giải quyết triệt để.

Giá dầu tăng và lãi suất Mỹ cao khiến dòng vốn USD rút khỏi Indonesia, gây sức ép lên đồng rupiah. Mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu cũng khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước những cú sốc bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Prabowo vẫn thúc đẩy các chương trình trợ cấp quy mô lớn, làm gia tăng áp lực lên ngân sách và khiến giới đầu tư lo ngại. Đáng chú ý là chương trình cung cấp bữa ăn miễn phí cho hơn 80 triệu học sinh, với chi phí ước tính lên tới 30 tỷ USD mỗi năm.

Harris Turino, một nghị sĩ đối lập, cho rằng nếu tạm dừng chương trình trong ba ngày, chính phủ có thể tiết kiệm đủ tiền để chi trả học phí đại học cho 20.000 sinh viên trong suốt 10 năm.

Giới đầu tư cũng hoài nghi trước kế hoạch quốc hữu hóa tài sản của ông Prabowo và việc sử dụng một quỹ đầu tư quốc gia mới thành lập để triển khai các mục tiêu chính sách.

Niềm tin thị trường suy giảm, đồng rupiah chịu sức ép

Trong cảnh báo ngày 15/10, MSCI đề cập tình trạng thiếu các biện pháp thực thi hiệu quả nhằm ngăn chặn hành vi thao túng thị trường. Tổ chức này cho biết đã bắt đầu tham vấn về khả năng hạ bậc Indonesia xuống nhóm thị trường có mức độ rủi ro cao hơn, tương tự những quốc gia chịu lệnh trừng phạt quốc tế hoặc trải qua bất ổn kinh tế kéo dài.

Động thái này phát đi tín hiệu rằng Indonesia đang bị đánh giá là thị trường thiếu độ tin cậy đối với nhà đầu tư quốc tế.

Trước đó, hai tổ chức xếp hạng tín nhiệm Moody’s và Fitch đã hạ triển vọng tín nhiệm của Indonesia từ ổn định xuống tiêu cực hồi đầu năm. Giá trị thị trường chứng khoán nước này giảm gần 40% từ đầu năm, đưa Indonesia vào nhóm thị trường có diễn biến kém nhất thế giới. Ngày 16/10, đồng rupiah lần đầu vượt ngưỡng 18.000 rupiah đổi một USD.

Tháng trước, ông Prabowo bày tỏ sự không hài lòng khi được phóng viên hỏi về khả năng Indonesia bị hạ bậc thị trường.

“Chẳng lẽ chúng ta phải để một vài người quyết định xếp hạng của mình? Chúng ta không phải là bên có quyền quyết định sao?”, ông nói. “Chúng ta là một quốc gia có chủ quyền. Tại sao những người ở cách xa hàng nghìn cây số, chẳng hiểu gì về chúng ta, lại có thể đưa ra xếp hạng?”.

Trước đại dịch, Indonesia được giới đầu tư quốc tế đánh giá cao nhờ duy trì kỷ luật tài khóa và tuân thủ nghiêm giới hạn thâm hụt ngân sách, qua đó giữ nợ chính phủ ở mức khoảng 30% GDP. Ngân hàng trung ương cũng được xem là cơ quan độc lập, có vai trò bảo đảm ổn định kinh tế.

Tuy nhiên, những thay đổi nhân sự cấp cao bất ngờ đã làm dấy lên lo ngại. Tháng 9/2025, ông Prabowo miễn nhiệm Bộ trưởng Tài chính Sri Mulyani, người từng được đánh giá là nhân tố quan trọng bảo đảm ổn định dưới thời cựu Tổng thống Joko Widodo. Đến tháng 7 năm nay, thống đốc ngân hàng trung ương được đánh giá cao cũng bất ngờ từ chức.

Một số nhà kinh tế đồng thời đặt câu hỏi về độ tin cậy của số liệu thống kê chính thức. Công ty nghiên cứu độc lập Capital Economics nhận định mức tăng trưởng nhanh hơn trong quý IV năm ngoái “khó dung hòa” với những dữ liệu khác cho thấy nền kinh tế đang suy yếu.

Người lao động chật vật, tiêu dùng trong nước giảm sút

Những khó khăn kinh tế không chỉ thể hiện trên các chỉ số tài chính mà còn hiện rõ trong đời sống người dân Indonesia.

Muhammad Fajar, 21 tuổi, đang bán hàng rong tại trung tâm Jakarta sau khi nộp hồ sơ vào hơn 100 công ty nhưng không nhận được phản hồi. Anh tốt nghiệp trường trung học nghề chuyên ngành kỹ thuật xe máy cách đây ba năm và sẵn sàng chấp nhận gần như bất kỳ công việc nào.

“Tôi thực sự cảm thấy mình đã tụt xuống một tầng lớp thấp hơn”, Fajar chia sẻ.

Reinita Hariyanti, nhà sáng lập một tổ chức hỗ trợ người lao động mất việc, cho biết tình trạng sa thải từng tập trung chủ yếu tại các công ty khởi nghiệp công nghệ nay đã lan sang nhiều ngành nghề khác. Trong khi số lượng việc làm chính thức thu hẹp, ngày càng nhiều người phải cạnh tranh để tìm kiếm việc làm.

Ngay cả những người vẫn có công việc ổn định cũng buộc phải cắt giảm chi tiêu.

Cut Erika Ananda Fatimah, giảng viên đại học 52 tuổi với thu nhập khoảng 820 USD (21 triệu đồng) mỗi tháng, cho biết bà đã từ bỏ nhiều thói quen trước đây như uống cà phê Starbucks, du lịch Malaysia, mua quần áo và tập gym.

Xu hướng thắt chặt chi tiêu đang tạo thêm sức ép lên nền kinh tế Indonesia, vốn phụ thuộc đáng kể vào tiêu dùng nội địa.

Từ thị trường chứng khoán, tỷ giá đến việc làm và sức mua của người dân, nhiều dấu hiệu cho thấy Indonesia đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng chồng chất. Nếu niềm tin của nhà đầu tư tiếp tục suy giảm, trong khi các vấn đề về ngân sách, việc làm và tiêu dùng chưa được giải quyết, nguy cơ bất ổn kinh tế có thể còn gia tăng.

Khang Nguyễn