Vitaliy Liberman, chuyên gia chứng khoán thế chấp tại DoubleLine, từ lâu theo dõi dữ liệu sở hữu nợ Mỹ của nhà đầu tư nước ngoài nhằm tìm kiếm dấu hiệu các quốc gia giảm nắm giữ tài sản Mỹ trong bối cảnh căng thẳng thương mại dưới thời Tổng thống Donald Trump. Canada là trường hợp khiến ông đặc biệt chú ý.

Theo số liệu chính thức, lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ và chứng khoán thế chấp được các cơ quan liên bang bảo đảm do Canada nắm giữ đã tăng hơn 4 lần trong 5 năm, lên gần 600 tỷ USD. Xu hướng này diễn ra ngay cả khi quan hệ thương mại Mỹ - Canada căng thẳng và phong trào tẩy chay hàng hóa Mỹ lan rộng tại Canada.

Khi Liberman tham khảo ý kiến các chuyên gia Phố Wall về hiện tượng này, ông nhiều lần nhận được cùng một câu trả lời: “Đó không phải Canada, mà là một Canada khác”.

Theo nhận định của họ, “Canada khác” chính là Trung Quốc.

Số liệu của Bộ Tài chính Mỹ cho thấy Trung Quốc liên tục giảm lượng trái phiếu Kho bạc nắm giữ kể từ khi ông Trump lần đầu tranh cử tổng thống năm 2016. Quy mô hiện còn khoảng 618 tỷ USD, bằng một nửa trước đây. Lượng chứng khoán thế chấp được chính phủ Mỹ bảo đảm đứng tên Trung Quốc cũng giảm gần 50% kể từ đầu năm 2024.

Việc một trong những chủ nợ lớn nhất của Mỹ thu hẹp danh mục đầu tư từ lâu đã khiến thị trường trái phiếu lo ngại. Tranh luận về xu hướng “Sell America” – bán tài sản Mỹ – xuất hiện thường xuyên trong hai năm gần đây.

Áp lực gia tăng khi cú sốc lạm phát liên quan đến chiến sự Iran đẩy chi phí vay dài hạn của chính phủ Mỹ lên mức cao nhất gần 25 năm. Washington đồng thời phải phát hành thêm trái phiếu để bù đắp khoản thâm hụt ngân sách khoảng 2.000 tỷ USD.

Tuy nhiên, một số nhà đầu tư và chiến lược gia cho rằng số liệu chính thức có thể chưa phản ánh đầy đủ lượng tài sản Mỹ mà Trung Quốc thực sự sở hữu.

Theo giả thuyết này, Bắc Kinh có thể không bán trái phiếu mà chuyển chúng sang các ngân hàng lưu ký bên ngoài Mỹ. Khi đó, tài sản được thống kê theo địa điểm lưu ký thay vì chủ sở hữu cuối cùng, khiến lượng nắm giữ của một số quốc gia tăng bất thường.

Canada hiện là trường hợp thu hút nhiều nghi vấn nhất. Một dấu hiệu đáng chú ý là lượng chứng khoán thế chấp được các cơ quan Mỹ bảo đảm đứng tên Canada tăng từ khoảng 21 tỷ USD vào giữa năm 2021 lên khoảng 162 tỷ USD.

Đây là thị trường tương đối nhỏ, không có nhiều nhà đầu tư nước ngoài quy mô lớn. Trong lịch sử, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và Trung Quốc đại lục là ba bên nắm giữ lượng tài sản đáng kể nhất.

Khoảng 10 nhà đầu tư và chiến lược gia trong lĩnh vực chứng khoán thế chấp cho biết họ chưa từng thấy các tổ chức Canada mua loại tài sản này với quy mô đủ lớn để lý giải mức tăng nói trên. Một số định chế tài chính lớn của Canada cũng khẳng định họ không phải những bên mua tích cực.

Dù vậy, hiện chưa có bằng chứng trực tiếp cho thấy các ngân hàng Canada đang nắm giữ tài sản thay Trung Quốc.

Cơ quan Quản lý Ngoại hối Trung Quốc từ chối bình luận. Cơ quan giám sát tài chính Canada không đưa ra ý kiến về hoạt động của khách hàng, trong khi Bộ Tài chính Mỹ không phản hồi đề nghị cung cấp thông tin.

Không phải chuyên gia nào cũng cho rằng Trung Quốc là lời giải duy nhất. Alex Etra, chiến lược gia tại Vanda Research, nhận định một phần mức tăng có thể xuất phát từ hoạt động giao dịch chênh lệch giá giữa trái phiếu tiền mặt và hợp đồng tương lai của các quỹ đầu cơ Canada.

Nghi vấn Trung Quốc chuyển tài sản Mỹ qua nước thứ ba không phải lần đầu xuất hiện. Năm 2014, thị trường từng đặt câu hỏi tương tự khi lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ đứng tên Bỉ tăng hơn 40% chỉ trong 5 tháng.

Trung Quốc hiện có thặng dư thương mại hơn 1.000 tỷ USD với phần còn lại của thế giới. Nguồn USD khổng lồ thu về khiến nước này khó tìm được những thị trường khác đủ sâu và có tính thanh khoản cao để hấp thụ toàn bộ dòng tiền.

Nếu bán mạnh trái phiếu Mỹ, Bắc Kinh có nguy cơ khiến giá trị danh mục còn lại sụt giảm. Trong khi đó, nếu chuyển một lượng lớn USD sang nhân dân tệ, đồng nội tệ có thể tăng giá, khiến hàng xuất khẩu Trung Quốc trở nên đắt đỏ hơn.

Vì vậy, Alicia Garcia-Herrero, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Natixis, nghi ngờ việc Trung Quốc thực sự giảm nắm giữ tài sản Mỹ nhanh như số liệu chính thức thể hiện. Theo bà, với thặng dư thương mại khổng lồ hiện nay, Trung Quốc khó có thể rút khỏi trái phiếu Mỹ với tốc độ như vậy.

Linh Hải