Bối cảnh kinh tế toàn cầu gia tăng bất định

Quý I/2026, kinh tế thế giới bước vào giai đoạn rủi ro cao hơn khi xung đột tại Trung Đông và việc gián đoạn các tuyến vận tải chiến lược làm tăng chi phí năng lượng, logistics và bảo hiểm. Xu hướng bảo hộ thương mại, bất ổn thuế quan cùng áp lực lạm phát khiến nguy cơ “đình lạm” gia tăng.

Các tổ chức quốc tế dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 chỉ đạt khoảng 2,7–3,1%, thấp hơn so với đầu năm, trong khi lạm phát có xu hướng tăng trở lại, kéo theo lãi suất duy trì ở mức cao và gây áp lực lên tỷ giá tại nhiều nền kinh tế mới nổi.

Kinh tế Việt Nam quý I ghi nhận nhiều điểm sáng

Trong nước, kinh tế quý I/2026 nổi bật với 5 điểm tích cực. Trước hết là điều hành quyết liệt của Chính phủ nhằm giữ ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát, đặc biệt trong bối cảnh giá năng lượng biến động mạnh.

Tăng trưởng GDP đạt 7,83%, cao nhất quý I trong 9 năm. Động lực chính đến từ công nghiệp chế biến – chế tạo và dịch vụ, trong khi nông nghiệp tiếp tục duy trì vai trò ổn định cung cầu và xuất khẩu.

Ở phía cầu, tiêu dùng phục hồi mạnh với mức tăng 8,45%, đóng góp hơn 70% vào tăng trưởng. Du lịch, bán lẻ và thương mại điện tử đều tăng trưởng tốt, trong khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 250 tỷ USD, tăng mạnh so với cùng kỳ.

Đầu tư cũng là điểm sáng khi tổng vốn toàn xã hội tăng 10,7%, với đầu tư công đóng vai trò dẫn dắt. FDI đăng ký và giải ngân đều đạt mức cao nhất nhiều năm.

Lạm phát được kiểm soát ở mức 3,51%, đời sống người dân cải thiện với thu nhập bình quân tăng và các chỉ số xã hội tích cực hơn.

Những rủi ro lớn trong các quý còn lại

Dù có nền tảng tích cực, kinh tế Việt Nam vẫn đối mặt 4 nhóm rủi ro chính. Đầu tiên là yếu tố bên ngoài như xung đột địa chính trị, tăng trưởng toàn cầu chậm lại và áp lực lạm phát.

Thứ hai, các động lực tăng trưởng truyền thống chưa đạt kỳ vọng, trong khi động lực mới như chuyển đổi số, kinh tế xanh cần thêm thời gian phát huy hiệu quả.

Thứ ba, cộng đồng doanh nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn khi chi phí đầu vào tăng, biên lợi nhuận thu hẹp, lãi suất cao và số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn lớn.

Cuối cùng là “rủi ro kép” từ biến động quốc tế và áp lực lãi suất trong nước, khiến mục tiêu tăng trưởng 10% trở nên thách thức hơn.

Ba kịch bản tăng trưởng GDP năm 2026

Nhóm nghiên cứu đưa ra ba kịch bản cho tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Ở kịch bản cơ sở (xác suất 60%), nếu xung đột không lan rộng và sớm kết thúc, GDP có thể giảm 0,6–0,8 điểm phần trăm so với mục tiêu.

Trong kịch bản tiêu cực (30%), nếu xung đột kéo dài vài tháng, GDP có thể giảm 0,8–1,2 điểm phần trăm, cùng với xuất khẩu và FDI suy giảm mạnh hơn.

Ở kịch bản xấu nhất (10%), nếu bất ổn kéo dài cả năm, tăng trưởng có thể giảm tới 1,2–1,5 điểm phần trăm, trong khi xuất khẩu và dòng vốn đầu tư chịu tác động đáng kể.

Áp lực lạm phát gia tăng trong nửa cuối năm

Lạm phát được dự báo chịu áp lực tăng do cả yếu tố chi phí và cầu kéo. Với kịch bản cơ sở, CPI bình quân năm 2026 có thể dao động 4,2–4,7%.

Nếu giá dầu tăng mạnh hơn, lạm phát có thể lên 4,3–4,8%, và trong trường hợp xấu nhất có thể chạm hoặc vượt 5%.

Những khuyến nghị chính sách trọng tâm

Để ứng phó, nhóm nghiên cứu đề xuất 5 nhóm giải pháp. Trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh và đẩy nhanh xử lý các dự án tồn đọng.

Đồng thời, cần đảm bảo an ninh năng lượng, nâng cao dự trữ và vận hành hiệu quả quỹ bình ổn giá nhằm kiểm soát lạm phát.

Các động lực tăng trưởng cần được làm mới, bao gồm thúc đẩy xuất khẩu, tăng tốc đầu tư công, kích cầu tiêu dùng và khai thác hiệu quả các xu hướng như chuyển đổi số, kinh tế xanh.

Chính sách tài khóa tiếp tục đóng vai trò chủ lực, phối hợp linh hoạt với chính sách tiền tệ để vừa kiểm soát lạm phát vừa hỗ trợ tăng trưởng.

Cuối cùng, cần nâng cao chất lượng tăng trưởng thông qua tăng năng suất lao động, cải thiện hiệu quả đầu tư và tăng khả năng tự chủ của nền kinh tế trong bối cảnh nhiều biến động.

Khang Nguyễn