Đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế

Ngày 17-8, Cục Thuế cho biết đang triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng tốc xử lý hồ sơ hoàn thuế VAT. Trọng tâm là khai thác dữ liệu, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích mức độ tuân thủ cũng như đánh giá rủi ro của người nộp thuế.

Theo kế hoạch, chương trình hoàn thuế nhanh sẽ bắt đầu từ tháng 9-2026, sau đó tiến tới hoàn thuế tự động từ tháng 12-2026.

Ngành thuế đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hồ sơ được hoàn trước, kiểm tra sau lên 90% trong 4 tháng cuối năm 2026 và 95% trong quý I-2027. Tỷ lệ hồ sơ hoàn thuế được giải quyết đúng hạn cũng được kỳ vọng tăng từ khoảng 78% hiện nay lên 90% trong năm 2026.

Phân loại hồ sơ dựa trên dữ liệu

Việc tự động hóa được xây dựng trên nền tảng số hóa toàn bộ quy trình và sử dụng dữ liệu để phân loại mức độ rủi ro.

Những doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt, hồ sơ đầy đủ và không xuất hiện dấu hiệu bất thường sẽ được ưu tiên xử lý nhanh. Trong khi đó, các trường hợp có nguy cơ cao sẽ được cơ quan thuế tập trung kiểm tra, xác minh.

Theo định hướng của ngành thuế, ứng dụng công nghệ không đồng nghĩa với việc giảm kiểm soát. Thay vào đó, phương thức quản lý sẽ chuyển từ kiểm tra thủ công, dàn trải sang kiểm soát dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro.

Cách làm này giúp cơ quan thuế tập trung nhân lực vào những hồ sơ có dấu hiệu bất thường, đồng thời giảm thời gian chờ đợi đối với các doanh nghiệp chấp hành tốt.

AI hỗ trợ nhận diện nguy cơ gian lận

Để chuẩn bị cho hệ thống hoàn thuế tự động, cơ quan thuế sẽ tiếp tục rà soát, chuẩn hóa và tự động hóa các bước xử lý hồ sơ. Việc luân chuyển hồ sơ, giải quyết hồ sơ tồn đọng và phân công trách nhiệm cũng được tăng cường kiểm soát.

Một trong những nội dung đáng chú ý là xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng AI để phân tích rủi ro. Người nộp thuế dự kiến được phân loại theo các nhóm tuân thủ xanh, vàng và đỏ.

Hệ thống này nhằm hỗ trợ nhận diện sớm các trường hợp có nguy cơ gian lận hoàn thuế, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp.

Bên cạnh đó, ngành thuế tiếp tục hoàn thiện hệ thống phân tích chuỗi hóa đơn, bổ sung các tiêu chí kiểm soát ngay từ khâu lập hóa đơn và kê khai. Công tác kiểm tra sau hoàn cũng được tăng cường để phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm.

Hướng tới cân bằng giữa tốc độ và kiểm soát

Việc triển khai hoàn thuế VAT tự động từ tháng 12-2026 được kỳ vọng tạo thêm bước tiến trong quá trình hiện đại hóa quản lý thuế.

Khi dữ liệu và AI được đưa vào quá trình đánh giá, cơ quan thuế có thể rút ngắn thời gian xử lý đối với hồ sơ có mức độ rủi ro thấp, đồng thời dành nguồn lực cho những trường hợp cần kiểm tra chuyên sâu.

Mục tiêu cuối cùng là vừa giúp doanh nghiệp đủ điều kiện sớm nhận lại khoản thuế được hoàn, hỗ trợ dòng tiền cho hoạt động sản xuất kinh doanh, vừa duy trì cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế gian lận và bảo đảm an toàn ngân sách nhà nước.

Mai Anh