Ngày 30/9, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị lấy ý kiến đối với dự thảo nghị định thay thế các nghị định hiện hành của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu.

Đây là phiên bản thứ 14 của dự thảo, được hoàn thiện sau 4 lần xin ý kiến các thành viên Chính phủ. Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết dự thảo đã được lấy ý kiến trong khoảng 2 năm do các quy định mới có tác động trực tiếp tới doanh nghiệp, thị trường và người tiêu dùng.

Doanh nghiệp tự quyết giá, mỗi cây xăng có thể bán một mức khác nhau

Một trong những thay đổi mang tính nền tảng của dự thảo nghị định là cơ chế điều hành giá xăng dầu. Khi nghị định có hiệu lực, giá xăng dầu sẽ được vận hành theo cơ chế thị trường và do doanh nghiệp quyết định.

Dự thảo không ấn định một mức giá bán cụ thể mà xây dựng công thức tính giá dựa trên giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế.

Trong đó, giá mua và cước phí tạo nguồn được xác định theo chi phí thực tế; doanh nghiệp tự xác định lợi nhuận; còn các khoản thuế, phí do Nhà nước quy định. Nhà nước chỉ quy định chi phí kinh doanh định mức và điều chỉnh khoản này 3 năm một lần.

Theo ông Trần Hữu Linh, đây là một thay đổi quan trọng nhằm đưa hoạt động kinh doanh xăng dầu trở lại cơ chế thị trường.

“Việc trao quyền định giá đưa mặt hàng xăng dầu trở về cơ chế thị trường. Doanh nghiệp tự quyết định, Nhà nước chỉ đưa ra công thức, chỉ nắm một yếu tố chi phí kinh doanh định mức và công bố 3 năm một lần”, ông Trần Hữu Linh nói.

Theo ông, đây là điểm quan trọng để định hình lại chuỗi cung ứng, hạ tầng và hệ thống cung ứng xăng dầu hiện nay khi giá được quyết định bởi thị trường và doanh nghiệp.

Khi cơ chế mới được áp dụng, giá bán giữa các doanh nghiệp, thương nhân phân phối và cửa hàng có thể không giống nhau, tùy thuộc vào giá mua, chi phí tạo nguồn, lợi nhuận và mức chiết khấu.

Đây cũng là nội dung người tiêu dùng cần được thông tin rõ khi thị trường chuyển sang cơ chế giá mới.

“Khi nghị định có hiệu lực, chúng ta phải chấp nhận mỗi cây xăng có thể một giá, mỗi thương nhân đầu mối hoặc hệ thống phân phối có thể áp dụng mức giá khác nhau. Doanh nghiệp có chi phí thấp, tổ chức nguồn hàng tốt và vận hành hiệu quả có thể chủ động giảm giá để thu hút khách hàng. Ngoài ra cũng có khả năng giá xăng tại một cửa hàng có thể tăng vào buổi sáng nhưng giảm ngay trong ngày nếu doanh nghiệp thay đổi chính sách giá. Người tiêu dùng sẽ phải chủ động so sánh giữa các cửa hàng và hệ thống trước khi mua, thay vì dựa vào một mức giá trần tương đối đồng nhất”, ông Linh nói.

Trao quyền định giá nhưng Nhà nước vẫn duy trì công cụ bình ổn

Ông Linh đồng thời nhấn mạnh các cơ quan chức năng sẽ hậu kiểm và thường xuyên kiểm tra việc doanh nghiệp áp dụng công thức tính giá, cũng như mức độ tuân thủ quy định về niêm yết giá.

“Việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp không đồng nghĩa Nhà nước buông quản lý. Dự thảo vẫn thiết kế các công cụ bình ổn trong trường hợp thị trường có biến động lớn.

Theo đó, các công cụ được sử dụng theo thứ tự gồm thuế, phí, dự trữ quốc gia, phân giao tổng nguồn tối thiểu và trong những trường hợp đặc biệt mới sử dụng nguồn lực Nhà nước để bình ổn. Trường hợp giá tăng, giảm đột biến, xảy ra chiến tranh hoặc thị trường biến động khoảng 15 - 20%, Nhà nước có thể điều hành giá trở lại”, ông Linh cho biết thêm.

Đối với nội dung này, nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại về việc doanh nghiệp đầu mối được tự quyết định và điều chỉnh giá tại những thời điểm khác nhau.

Một thương nhân phân phối có thể công bố mức giá phù hợp tại thời điểm điều chỉnh, nhưng sau đó lại trở thành bên bán với mức giá cao hơn khi doanh nghiệp đầu mối thay đổi giá. Tình huống này có thể tạo rủi ro vi phạm và gây khó khăn trong quá trình giải trình khi thanh tra, kiểm tra.

Do đó, việc trao quyền tự quyết giá cho doanh nghiệp có thể giúp thị trường linh hoạt hơn, nhưng các quy định về thời điểm công bố, kê khai và nguyên tắc xác định giá cần được thiết kế cụ thể, rõ ràng nhằm hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện.

Phúc Hồng