Hoàn thiện khung pháp lý an toàn thực phẩm: Yêu cầu cấp thiết sau 15 năm thực thi

Sau 15 năm triển khai, Luật An toàn thực phẩm đã góp phần đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước trong lĩnh vực thực phẩm. Tuy nhiên, quá trình thực thi cho thấy nhiều quy định không còn phù hợp với thực tiễn, phát sinh vướng mắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.

Thực tế này khiến việc sửa đổi, bổ sung Luật An toàn thực phẩm trở thành yêu cầu đặt ra trong bối cảnh hiện nay. Bộ Y tế đang hoàn thiện hồ sơ Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) với 5 nhóm chính sách lớn, bao gồm: tăng cường quản lý đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao; phân quyền quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm ở trung ương, phân cấp trách nhiệm cho UBND cấp tỉnh tại địa phương.

Dự thảo cũng hướng tới kiểm soát thực phẩm đã qua chế biến, bao gói sẵn trước khi lưu thông trên thị trường theo mức độ nguy cơ của từng loại; kiểm soát các lô hàng thực phẩm nhập khẩu dựa trên nguy cơ và lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp; siết chặt quản lý các chất sử dụng trong sản xuất, chế biến thực phẩm có khả năng bị lạm dụng hoặc sử dụng sai mục đích.

Một điểm đáng chú ý là việc bổ sung các quy định tăng cường quản lý xuyên suốt từ khâu sản xuất đến khi sản phẩm lưu thông, kết hợp tiền kiểm và hậu kiểm đối với nhóm sản phẩm nguy cơ cao nhằm bảo đảm an toàn và chất lượng cho người tiêu dùng.

Theo định hướng mới, công tác hậu kiểm không chỉ dừng lại ở các tiêu chí an toàn như hiện nay mà tập trung kiểm tra hồ sơ, công bố tiêu chuẩn áp dụng, chất lượng sản phẩm trong quá trình kinh doanh. Trọng tâm được đặt vào các sản phẩm nguy cơ cao, các loại thực phẩm dễ bị sử dụng sai mục đích hoặc lạm dụng.

Nhóm thực phẩm nguy cơ cao được xác định gồm: thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt; sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ đến 36 tháng tuổi; thực phẩm dành cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em, người mắc hoặc có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, tim mạch, xương khớp.

Dự thảo cũng đưa ra yêu cầu đối với các sàn thương mại điện tử trong việc công khai thông tin đăng ký công bố sản phẩm, hồ sơ công bố chất lượng và hồ sơ quảng cáo đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Đồng thời, tăng cường giám sát hoạt động quảng cáo thực phẩm trên môi trường mạng, yêu cầu người nổi tiếng, người có ảnh hưởng phải minh bạch mối quan hệ tài trợ khi tham gia quảng bá sản phẩm.

Theo Bộ Y tế, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm nhằm kịp thời khắc phục các hạn chế, bất cập của quy định hiện hành; làm rõ và nâng cao trách nhiệm của cơ quan quản lý cũng như doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm; nâng cao hiệu quả bảo đảm an toàn, chất lượng thực phẩm cho người tiêu dùng.

Song song đó, dự thảo hướng tới đẩy mạnh hậu kiểm, cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền trong quản lý thực phẩm, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Trong bối cảnh vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm ngày càng tinh vi, hệ thống quản lý còn tồn tại nhiều khoảng trống, nhiều ý kiến bày tỏ sự đồng tình với đề xuất sửa đổi Luật An toàn thực phẩm của Bộ Y tế.

Các chuyên gia cho rằng, dù hệ thống pháp luật về an toàn thực phẩm đã khá đầy đủ, song một số quy định không còn phù hợp với thực tiễn, đặc biệt khi thương mại điện tử và quảng cáo trên mạng xã hội phát triển mạnh. Việc kiểm soát thực phẩm bán online, thực phẩm chức năng quảng cáo tràn lan vẫn là thách thức lớn.

Bên cạnh đó, tình trạng chồng chéo trong quản lý giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương vẫn tồn tại, dẫn tới nguy cơ đùn đẩy trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Góp ý cho Luật sửa đổi, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết của việc quản lý chặt đầu ra sản phẩm, tăng cường truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ, xem xét hình sự hóa các hành vi cố tình vi phạm. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích, tôn vinh những doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, có trách nhiệm xã hội, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Hoàng Anh