Những ngày này, chợ Cốc Lếu – điểm bán lẻ hàng tiêu dùng nhập từ Trung Quốc tại phường Lào Cai – trở nên nhộn nhịp với đủ loại bia, rượu, bánh kẹo phục vụ Tết. Nhiều sản phẩm bia ngoại như Chaliman 1583, Mataico, Liquan… được bày bán công khai nhưng không có nhãn phụ tiếng Việt theo quy định.

Đáng chú ý, một số cửa hàng còn treo biển nhận cung cấp rượu Mao Đài – dòng rượu cao cấp của Trung Quốc, có giá từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng mỗi chai. Người bán thừa nhận phần lớn hàng hóa được thu gom từ các đầu mối nhỏ lẻ, chủ yếu là “hàng xách tay” do cư dân biên giới mang về nên không có hóa đơn, chứng từ.

Theo ghi nhận, trên tuyến đường Nguyễn Quang Bích, khu vực dưới chân cầu Cốc Lếu, cách Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai chỉ vài trăm mét, thường xuyên xuất hiện nhiều người tập kết vali, bao tải hàng hóa lớn để giao dịch.

Trong vai người muốn nhập hàng Tết, phóng viên tiếp cận một thanh niên tên D., làm nghề “đi chợ” qua biên giới khoảng hai năm nay. D. cho biết thuốc lá NanJing bao bì xanh (giới buôn gọi là “Rồng xanh”) bán ngoài sạp có giá khoảng 180.000 đồng/cây, song chất lượng rất khác nhau, nhiều loại là hàng giả. “Hàng thật hút êm, còn hàng kém chất lượng thì khé cổ”, D. nói.

Theo D., thuốc “Rồng xanh” loại được cho là hàng tốt có giá khoảng 800.000 đồng/cây, cộng thêm 50.000–60.000 đồng chi phí vận chuyển. Nếu khách muốn trực tiếp sang bên kia biên giới chọn hàng, có thể làm “sổ thông hành” với phí khoảng 450.000 đồng, thời hạn ba tháng, đi về trong ngày và có người hỗ trợ chọn hàng. “Mỗi ngày vận chuyển một thùng cũng không khó”, D. chia sẻ.

Không chỉ thuốc lá, bánh kẹo, ngay cả rượu Mao Đài cũng bị làm giả, làm nhái tinh vi. Theo D., nếu không mua từ mối quen, ngay cả dân buôn cũng dễ nhập phải Mao Đài giả với giá chỉ khoảng 900.000 đồng/chai. “Mao Đài thật thơm và nặng, hàng giả cũng nặng và có mùi nhưng uống gắt hơn, rất khó phân biệt”, D. cho biết.

Tại khu vực đường Thủ Dầu Một, Khu công nghiệp Bắc Duyên Hải, hàng loạt kho hàng sát nhau chứa đủ loại kẹo bánh, ô mai, táo đỏ với bao bì in hoàn toàn bằng tiếng Trung Quốc, không có tem nhãn phụ tiếng Việt. Người bán cho hay, chỉ một số mặt hàng như táo đỏ mới có thể xuất hóa đơn, còn lại phải lấy số lượng lớn mới có chứng từ.

Các kho này thường lập nhóm Zalo, Facebook để gửi hình ảnh, báo giá. Thông qua một đầu mối tên N., phóng viên được giới thiệu nhiều loại bánh kẹo như kẹo dẻo nhân trái cây, kẹo Nga mix in chữ Trung Quốc, xô kẹo hạnh nhân Knopkht, kẹo sầu riêng Durian Candy… Khi được dẫn đến kho hàng trên đường Hoàng Quy, phường Cam Đường, phóng viên mua thử một thùng kẹo hạnh nhân Knopkht giá 590.000 đồng/thùng (16 xô), thời điểm xuất bán chưa dán nhãn phụ tiếng Việt.

Bao bì sản phẩm có thiết kế gần giống kẹo Kpokaht xuất xứ Nga – loại đang bán phổ biến trên thị trường. Theo N., Knopkht là hàng nhái, vị ngọt gắt, trong khi Kpokaht chính hãng có vị ngọt thanh, bùi.

Ông Nguyễn Kiến Quốc, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 5, cho biết khi lưu thông, hàng hóa bắt buộc phải có tem nhãn phụ tiếng Việt và hóa đơn hợp pháp. Sau khi tiếp nhận phản ánh, lực lượng quản lý thị trường sẽ kiểm tra, xử lý nếu phát hiện vi phạm.

Theo quy định tại Nghị định 43/2017/NĐ-CP, hàng hóa nhập khẩu chưa thể hiện đầy đủ nội dung bắt buộc bằng tiếng Việt phải có nhãn phụ. Nghị định 14/2018/NĐ-CP cũng quy định cư dân biên giới chỉ được miễn thuế hàng hóa trị giá tối đa 2 triệu đồng/người/ngày, không quá 4 lượt/tháng; phần vượt định mức phải nộp thuế, nếu không sẽ bị coi là hàng lậu.

Việc hàng không nhãn phụ, không hóa đơn vẫn lưu thông cho thấy nguy cơ trộn lẫn giữa hàng nhập khẩu chính ngạch và hàng thu gom cư dân biên giới, gây khó khăn cho kiểm soát và truy xuất nguồn gốc.

Theo báo cáo, năm 2025, Đội Quản lý thị trường số 5 đã xử phạt 174 vụ vi phạm với số tiền hơn 1,5 tỷ đồng, chủ yếu liên quan đến mỹ phẩm, thực phẩm bao gói sẵn, thuốc lá, quần áo, giày dép giả mạo nhãn hiệu. Trong khi đó, Hải quan Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai đã xử lý 311 vụ vi phạm trong giai đoạn từ 16/12/2024 đến 15/12/2025, với tổng trị giá tang vật và tiền phạt hơn 2,2 tỷ đồng.

Khang Nguyễn