Diễn biến khó lường của thị trường chứng khoán cùng sự phân hóa mạnh khiến không chỉ nhà đầu tư gặp khó mà các CTCK cũng chịu áp lực lớn ở mảng tự doanh. Nhiều đơn vị ghi nhận thua lỗ từ hoạt động này, kéo theo hiệu quả kinh doanh đi xuống. Thống kê cho thấy có tới 20 CTCK báo lỗ trong quý đầu năm, khiến tổng lợi nhuận toàn ngành giảm quý thứ hai liên tiếp và rơi xuống dưới 10.000 tỷ đồng.

Trong bối cảnh đó, mảng cho vay tiếp tục đóng vai trò “phao cứu sinh” cho các CTCK. Tổng lãi từ cho vay và phải thu của toàn ngành đạt gần 11.000 tỷ đồng trong quý 1/2026, tăng mạnh 68% so với cùng kỳ và nhích thêm 10% so với quý trước, đánh dấu mức cao nhất từ trước đến nay.

Động lực chính đến từ hai yếu tố: dư nợ toàn thị trường lập kỷ lục khoảng 415.000 tỷ đồng, trong đó dư nợ margin chiếm tới 405.000 tỷ; đồng thời, mặt bằng lãi suất margin tăng đáng kể, nhiều CTCK đã nâng lãi suất ngoài nhóm ưu đãi lên quanh 14%.

Việc lãi suất margin tăng diễn ra trong bối cảnh lãi suất huy động và cho vay của các ngân hàng thương mại duy trì ở mức cao. Các CTCK buộc phải điều chỉnh để bù đắp chi phí vốn, và xu hướng này được dự báo còn kéo dài khi thanh khoản hệ thống chưa thực sự dồi dào.

Thực tế, hoạt động cho vay ngày càng trở thành trụ cột lợi nhuận khi tự doanh thiếu ổn định. Nhiều CTCK như HSC, SHS hay VPS đã có kế hoạch thu hẹp mảng tự doanh do tính biến động cao. Trong khi đó, môi giới chủ yếu mang tính giữ thị phần khi xu hướng miễn phí giao dịch ngày càng phổ biến.

Nguồn thu từ cho vay hiện là đóng góp lớn nhất vào lợi nhuận của nhiều CTCK, thậm chí giúp một số đơn vị tránh khỏi thua lỗ. Trong quý đầu năm, có 5 CTCK ghi nhận doanh thu từ cho vay vượt 750 tỷ đồng, trong đó TCBS và SSI đạt trên 1.000 tỷ đồng.

Nhóm CTCK có sự hậu thuẫn từ ngân hàng cho thấy mức độ phụ thuộc rõ rệt hơn vào mảng này. Chẳng hạn, TCBS ghi nhận lợi nhuận trước thuế gần 1.500 tỷ đồng thì riêng thu nhập từ cho vay đã đóng góp khoảng 1.250 tỷ. Tương tự, VPBankS đạt hơn 500 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế nhưng phần lãi từ cho vay và phải thu lên tới gần 900 tỷ đồng.

Cần lưu ý, lãi từ cho vay và phải thu không phải là lợi nhuận ròng, bởi các CTCK vẫn phải chịu chi phí vốn cho hoạt động này. Việc tách bạch chính xác chi phí lãi vay phục vụ cho vay với các mảng khác là không đơn giản. Dù vậy, xu hướng gia tăng tỷ trọng đóng góp của mảng cho vay trong tổng lợi nhuận là điều rõ ràng.

Quá trình “ngân hàng hóa” (shadow banking) đang diễn ra mạnh trong khối CTCK. Trong bối cảnh tín dụng bị kiểm soát chọn lọc, đây trở thành kênh cung vốn linh hoạt cho doanh nghiệp với thủ tục nhanh và điều kiện ít chặt chẽ hơn.

Mô hình này mang lại lợi ích cho nhiều bên: ngân hàng có thêm đầu ra tín dụng, CTCK gia tăng dư nợ và thu nhập lãi, còn doanh nghiệp dễ tiếp cận vốn. Tuy nhiên, rủi ro cũng không nhỏ khi dòng tiền trả nợ gặp trục trặc, đặc biệt nếu xảy ra bán giải chấp ở quy mô lớn từ các chủ doanh nghiệp, tác động có thể lan rộng hơn nhiều so với nhà đầu tư cá nhân.

Khang Nguyễn