Trong bối cảnh Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 chuẩn bị áp dụng, Bộ Tài chính đề xuất nâng ngưỡng thu nhập vãng lai chịu khấu trừ tại nguồn từ 2 triệu đồng lên 5 triệu đồng/lần chi trả, thay cho phương án 3 triệu đồng trước đó. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc điều chỉnh con số chưa giải quyết tận gốc bất cập của cơ chế khấu trừ 10%.

Theo quy định hiện hành, khi doanh nghiệp hoặc tổ chức chi trả tiền công, thù lao cho cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng, nếu khoản chi từ 2 triệu đồng trở lên thì phải khấu trừ ngay 10% thuế trước khi trả tiền. Sau đó, đơn vị chi trả cấp chứng từ để người nhận thực hiện quyết toán vào cuối năm.

Vấn đề nằm ở chỗ: dù thuế bị trừ ngay khi nhận thu nhập, doanh nghiệp lại thường chỉ nộp số tiền này vào ngân sách khi quyết toán vào quý I năm sau. Điều này khiến người lao động bị “giữ” tiền trong thời gian dài, có thể lên tới gần một năm.

Ông Trần Việt Dũng, một giảng viên đã nghỉ hưu nhưng vẫn tham gia giảng dạy, cho biết thu nhập vãng lai của ông năm 2025 khoảng 20 triệu đồng/tháng từ nhiều nguồn. Các khoản trên 2 triệu đồng đều bị khấu trừ 10%, nhưng phải đến quý I/2026 số tiền này mới được nộp. Trong khoảng thời gian đó, ông không thể sử dụng phần thu nhập bị giữ lại.

Tình trạng này càng rõ với lao động tự do thu nhập thấp. Anh Nguyễn Văn Tuấn, làm kế toán thời vụ tại TP HCM, có thu nhập khoảng 12–15 triệu đồng/tháng từ nhiều nơi. Dù mức này dưới ngưỡng giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng, anh vẫn bị khấu trừ 10% và phải chờ hoàn thuế vào năm sau. Theo anh, điều này không chỉ gây thiệt về dòng tiền mà còn phát sinh thêm thủ tục không cần thiết.

Ngoài áp lực tài chính, người lao động tự do còn phải lưu giữ chứng từ, tổng hợp thu nhập từ nhiều nguồn và thực hiện quyết toán thuế. Với những người lớn tuổi hoặc hạn chế kỹ năng số, đây là rào cản đáng kể. Trong khi đó, cơ quan thuế và doanh nghiệp cũng phải xử lý lượng lớn hồ sơ hoàn thuế, gây tốn kém nguồn lực.

Vì vậy, anh Tuấn đề xuất nâng ngưỡng thu nhập vãng lai lên ngang mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng mới áp dụng khấu trừ 10%.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý Thuế TP HCM, dù nâng ngưỡng lên 5 triệu hay 15,5 triệu đồng, vấn đề cốt lõi vẫn không thay đổi. Đó là khoản thuế sau khi bị khấu trừ vẫn bị “treo” trong thời gian dài trước khi được nộp vào ngân sách.

Ông cho rằng cần điều chỉnh cơ chế theo hướng miễn khấu trừ 10% đối với lao động tự do có thu nhập bình quân tháng dưới mức giảm trừ gia cảnh. Như vậy sẽ tránh việc “chiếm dụng” tiền của người lao động và giảm các thủ tục hoàn thuế không cần thiết.

Bên cạnh đó, ông đề xuất cơ quan thuế yêu cầu đơn vị chi trả cung cấp chứng từ khấu trừ theo tháng. Từ dữ liệu này, cơ quan quản lý có thể xác định nhóm cá nhân có thu nhập thấp để không áp dụng khấu trừ tại nguồn. Cách làm này giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính cho cả người lao động, doanh nghiệp và cơ quan thuế.

Linh Hải