Chính phủ Canada khẳng định “không có kế hoạch” xúc tiến một hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc, giữa lúc Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai cảnh báo sẽ áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa Canada nếu Ottawa tăng cường hợp tác thương mại với Bắc Kinh. Phát biểu trước báo giới ngày Chủ nhật, Thủ tướng Mark Carney nhấn mạnh Canada tôn trọng đầy đủ các nghĩa vụ trong Hiệp định thương mại Canada – Mỹ – Mexico (CUSMA, hay USMCA theo cách gọi của Mỹ).

Theo ông Carney, Ottawa sẽ không theo đuổi bất kỳ thỏa thuận thương mại tự do nào nếu chưa thông báo và tham vấn với hai đối tác còn lại trong khuôn khổ CUSMA. Tuyên bố này được đưa ra sau khi ông Trump cảnh báo Canada không thể trở thành “điểm trung chuyển” để hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc thâm nhập thị trường Mỹ, đồng thời dọa áp thuế trừng phạt ở mức rất cao.

Căng thẳng Washington – Ottawa tiếp tục gia tăng trong thời gian gần đây. Tuần trước, Tổng thống Trump đã rút lại lời mời Canada tham gia sáng kiến “Hội đồng Hòa bình”, sau khi Thủ tướng Carney phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos, cảnh báo các siêu cường đang sử dụng biện pháp cưỡng ép kinh tế. Dù không nêu đích danh quốc gia nào, phát biểu này được xem là nhằm vào chính sách thuế quan và thương mại của Mỹ.

Bên lề WEF, ông Trump phản ứng gay gắt, cho rằng “Canada tồn tại là nhờ vào Mỹ”, đồng thời nhắn nhủ Thủ tướng Carney “hãy ghi nhớ điều đó” khi đưa ra các tuyên bố công khai. Đáng chú ý, lập trường cứng rắn hiện nay của ông Trump trái ngược với phát biểu trước đó, khi ông từng cho rằng việc Canada đạt được thỏa thuận thương mại với Trung Quốc “là điều tốt” và Ottawa “nên làm nếu có thể”.

Cùng quan điểm với Tổng thống Trump, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhấn mạnh Washington không thể “để Canada trở thành cánh cửa” cho hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc tràn vào thị trường Mỹ.

Trước đó, ngày 16/1, Canada và Trung Quốc đạt một “thỏa thuận sơ bộ” nhằm giảm thuế đối với một số mặt hàng chọn lọc. Theo đó, Canada cho phép 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm tiếp cận thị trường với mức thuế ưu đãi 6,1%, sau khi từng nâng thuế xe điện Trung Quốc lên 100% vào tháng 10/2024 để phối hợp với Mỹ.

Đổi lại, Trung Quốc cam kết hạ thuế đối với một số mặt hàng nông sản của Canada, trong đó dầu hạt cải (canola) được giảm thuế xuống 15% kể từ ngày 1/3, từ mức 85% trước đó. Các sản phẩm khác như bã hạt cải, tôm hùm, cua và đậu Hà Lan cũng được miễn áp thuế chống phân biệt đối xử ít nhất đến hết năm 2026.

Thủ tướng Mark Carney khẳng định các điều chỉnh trong quan hệ thương mại với Trung Quốc nhằm “giải quyết những vấn đề tồn đọng trong vài năm qua” và hoàn toàn phù hợp với các cam kết của Canada theo CUSMA.

Trong khi đó, chính sách thuế quan của Mỹ tiếp tục gây áp lực lớn lên Canada. Từ tháng 8/2025, Washington nâng thuế đối với hàng hóa Canada lên 35%, từ mức 25% trước đó. Dù phần lớn hàng xuất khẩu của Canada được miễn thuế theo CUSMA, một số mặt hàng chiến lược như thép, đồng, ô tô và linh kiện ô tô vẫn chịu thuế khi vào thị trường Mỹ.

Thủy Bùi