Ngay trong phiên giao dịch đầu năm 2026, Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS – mã CK: GAS), doanh nghiệp có vốn hóa hơn 7 tỷ USD, đã phát đi thông báo không còn đáp ứng điều kiện là công ty đại chúng. Theo danh sách cổ đông chốt ngày 29/8/2025, PV GAS có 17.495 cổ đông, song Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm tới 95,76% cổ phiếu có quyền biểu quyết. Phần còn lại, chỉ 4,24% vốn điều lệ, thuộc về 17.494 nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Tình trạng tương tự xuất hiện tại CTCP Phân phối Khí thấp áp Dầu khí Việt Nam (PV GAS D – mã CK: PGD). Theo danh sách cổ đông chốt ngày 8/12/2025, công ty mẹ PV GAS sở hữu 50,5%, hai đối tác chiến lược Nhật Bản là Tokyo Gas Asia và Saibu Gas Holdings lần lượt nắm 25% và 21%. Nhóm ba cổ đông lớn này chiếm tổng cộng 96,5% vốn, trong khi 1.642 cổ đông còn lại chỉ nắm 3,5%.
Trước đó, tháng 11/2025, Tổng công ty Khoáng sản – TKV (VIMICO – mã CK: KSV), từng thuộc nhóm doanh nghiệp vốn hóa tỷ USD, cũng công bố chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng do Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) nắm tới 98,1% vốn điều lệ.
Các trường hợp trên đều rơi vào diện không đáp ứng quy định tại điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14, đã được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 56/2024/QH15, có hiệu lực từ 1/1/2025. Theo quy định này, để duy trì tư cách công ty đại chúng, doanh nghiệp phải có vốn điều lệ từ 30 tỷ đồng trở lên và tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.
Nếu sau 1 năm kể từ thời điểm không đáp ứng điều kiện mà doanh nghiệp vẫn chưa khắc phục được, công ty buộc phải nộp hồ sơ đề nghị hủy tư cách công ty đại chúng lên Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Khi bị hủy tư cách, cổ phiếu sẽ không đủ điều kiện niêm yết trên HOSE, HNX cũng như giao dịch trên UPCoM.
Không chỉ PV GAS, PGD hay VIMICO, thống kê cho thấy nhiều doanh nghiệp lớn khác cũng đang ở tình trạng tương tự, đặc biệt là các doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn nắm quyền chi phối. Trên sàn HOSE và HNX, có thể kể đến BIDV (BID) với Ngân hàng Nhà nước nắm 79,7% và KEB Hana Bank nắm 14,8%; Tập đoàn Cao su Việt Nam (GVR) do Bộ Tài chính sở hữu 96,8%; Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) do PVN nắm 92,1%; Becamex IDC (BCM) với tỷ lệ sở hữu nhà nước 95,4%.
Trên UPCoM, danh sách này gồm Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) do Bộ Tài chính nắm 95,4%; Viettel Global (VGI) với Tập đoàn Viettel sở hữu 99,01%; Tổng công ty Hàng hải Việt Nam – CTCP do Bộ Tài chính nắm 99,5%; FPT Telecom với Bộ Công an nắm 50,2% và FPT nắm 45,7%; hay CTCP Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam với Vingroup, Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch cùng Vinhomes nắm phần lớn vốn.
Thực tế, trong các năm 2024–2025, nhiều doanh nghiệp đã phải hủy tư cách công ty đại chúng vì không đạt tỷ lệ cổ đông nhỏ lẻ theo quy định. Có thể kể đến CTCP Dây Cáp điện Việt Nam (CAV), CTCP Điện Trà Vinh (DTV), Chế tạo Điện Cơ Hà Nội (HEM), Bibica (BBC), Nước sạch Sông Đà (Viwasupco), Vinacafé Biên Hòa (VCF) hay CTCP Bao bì Biên Hòa.
Để duy trì sự hiện diện trên thị trường chứng khoán, các doanh nghiệp buộc phải tìm giải pháp giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn. Tại BSR, phương án được đặt ra là PVN xem xét thoái bớt vốn và tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt từ Trung Đông. Becamex IDC từng lên kế hoạch đấu giá 300 triệu cổ phiếu nhằm hạ tỷ lệ sở hữu nhà nước xuống 74%, song chưa thành công do điều kiện thị trường không thuận lợi.
Một điểm tựa pháp lý mới xuất hiện khi Quốc hội thông qua Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15, hiệu lực từ 1/8/2025). Khoản 7 Điều 59 của luật này cho phép doanh nghiệp nhà nước đang trong giai đoạn cơ cấu lại vốn, đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, tạm thời không bị hủy tư cách công ty đại chúng dù chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông theo Luật Chứng khoán.
Từ các động thái gần đây của PV GAS, PV GAS D và VIMICO cho thấy nhiều doanh nghiệp đang làm việc với cổ đông lớn và cơ quan quản lý để tìm hướng xử lý phù hợp. Tuy vậy, không ít doanh nghiệp cũng đã chuẩn bị sẵn kịch bản rút lui khỏi “sân chơi” chứng khoán nếu không thể đáp ứng yêu cầu pháp lý trong thời hạn cho phép.
Linh An