Tổng thống Donald Trump cho biết trên mạng xã hội Truth Social hôm thứ Sáu rằng Mỹ đã tiến hành ném bom các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg ở Vịnh Ba Tư, nhưng không nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo Iran rằng quyết định này có thể thay đổi nếu Tehran can thiệp vào hoạt động của các tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz.

Iran ngay lập tức phản ứng, tuyên bố bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu khí của nước này sẽ bị đáp trả bằng các đòn tấn công vào các cơ sở năng lượng có liên hệ với Mỹ trong khu vực. Chỉ một ngày sau đó, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đã gây ra hỏa hoạn tại cảng xuất khẩu dầu Fujairah của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), khiến hoạt động bốc dỡ dầu thô và sản phẩm tinh chế tại đây phải tạm dừng.

Mặc dù chưa có bằng chứng cho thấy cơ sở hạ tầng dầu tại Kharg bị phá hủy, các cuộc tấn công đã làm gia tăng đáng kể rủi ro đối với thị trường dầu mỏ. Cuộc xung đột tại Trung Đông đã ảnh hưởng đến sản lượng và gần như khiến hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz bị tê liệt, khiến giá dầu thô tăng hơn 40%. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định đây có thể là sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu.

Iran phụ thuộc rất lớn vào đảo Kharg, nơi chiếm khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của nước này, phần lớn được vận chuyển sang Trung Quốc. Theo các tổ chức theo dõi tàu chở dầu, hoạt động xuất khẩu tại đây vẫn đang tiếp diễn. Hai tàu chở dầu, trong đó có một tàu có sức chứa khoảng 2 triệu thùng, đã cập cảng Kharg chỉ vài giờ sau cuộc tấn công của Mỹ.

Tuy vậy, động thái quân sự này được xem là dấu hiệu leo thang khi Mỹ bắt đầu nhắm tới các cơ sở chiến lược và hệ thống phòng thủ xung quanh đảo dầu quan trọng của Iran.

Bà Rachel Ziemba, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm An ninh Mỹ mới, cho rằng động thái của Washington có thể nhằm mục đích giảm căng thẳng. Tuy nhiên, yếu tố then chốt quyết định diễn biến thị trường dầu vẫn là việc Iran có tiến hành trả đũa hay không.

Theo các nhà phân tích của JPMorgan Chase & Co., nếu các cầu cảng bốc dỡ, bể chứa và hệ thống đường ống trên đảo Kharg không bị hư hại, năng lực xuất khẩu dầu của Iran có thể vẫn duy trì khoảng 1,5–1,7 triệu thùng mỗi ngày. Trong trường hợp xấu hơn, nếu đảo Kharg buộc phải ngừng hoạt động, một nửa sản lượng dầu của Iran có thể biến mất khỏi thị trường.

Căng thẳng hiện nay đặc biệt đáng lo ngại vì phần lớn các cuộc xung đột trước đó trong khu vực vẫn tránh tấn công trực tiếp vào hạ tầng dầu mỏ. Các nhà phân tích cảnh báo nhiều “nút năng lượng” quan trọng trong khu vực rất dễ bị tổn thương, bao gồm cảng xuất khẩu Ras Tanura và trung tâm xử lý dầu Abqaiq của Saudi Arabia, cũng như trung tâm trung chuyển dầu Fujairah của UAE.

Nếu các mục tiêu này bị tấn công, nguồn cung dầu toàn cầu có thể mất từ 10 đến 20 triệu thùng mỗi ngày, mức gián đoạn đủ để gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng lớn hơn cả các cú sốc dầu năm 1973 hoặc 1979.

Theo dữ liệu theo dõi tàu do Bloomberg tổng hợp, hoạt động vận chuyển qua Eo biển Hormuz đã gần như tê liệt trong hai tuần qua. Đến cuối tuần trước, chưa có chuyến tàu nào được xác nhận đi qua tuyến vận tải quan trọng này theo cả hai chiều.

Trong bối cảnh đó, đảo Kharg trở thành điểm then chốt của thị trường dầu. Nếu cơ sở này bị phong tỏa hoặc phá hủy, thị trường năng lượng toàn cầu có thể mất đi một nguồn cung lớn, khiến nguy cơ khủng hoảng năng lượng lan rộng.

Giới phân tích cho rằng khu vực Trung Đông đang tiến gần tới “lằn ranh đỏ” của một cuộc chiến tranh dầu mỏ. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang và các cơ sở năng lượng lớn bị tấn công, cú sốc dầu có thể nhanh chóng chuyển thành khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

An Nhiên