Những phát biểu cứng rắn của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump liên quan đến eo biển Hormuz đã khiến thị trường năng lượng biến động mạnh. Việc gián đoạn tại tuyến vận tải chiến lược này làm thắt chặt nguồn cung dầu thô và hoạt động vận chuyển biển, đẩy giá dầu tăng mạnh.

Trong bối cảnh giá dầu đã vượt mốc 100 USD/thùng và nhiều nhà phân tích cảnh báo có thể tiến tới 150 USD/thùng, mức độ phụ thuộc của Đông Nam Á vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông đang trở nên rõ rệt hơn.

Những tác động ban đầu đã xuất hiện tại nhiều nền kinh tế trong khu vực. Ở Philippines, chi phí vận tải và sản xuất lương thực tăng nhanh. Thái Lan đối mặt nguy cơ giá điện leo thang, trong khi Malaysia và Indonesia phải chi nhiều hơn cho các chương trình trợ giá nhiên liệu. Tại Singapore, giá xăng đã tiến gần mức từng ghi nhận trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022.

Các nhà phân tích của Nomura cảnh báo Đông Nam Á có thể phải đối mặt với nguy cơ đình lạm, khi lạm phát tăng trong khi tăng trưởng kinh tế suy yếu. Mức độ nghiêm trọng của kịch bản này phụ thuộc vào thời gian gián đoạn nguồn cung dầu kéo dài bao lâu. Nếu kéo dài, doanh nghiệp sẽ chịu áp lực lợi nhuận lớn hơn và có thể buộc phải cắt giảm sản xuất, trong khi người tiêu dùng phải chi trả nhiều hơn cho thực phẩm và các dịch vụ thiết yếu.

Tuy vậy, tác động không đồng đều giữa các nền kinh tế trong khu vực. Theo bà Chua Jen-Ai, chuyên gia phân tích cổ phiếu châu Á tại Julius Baer, Philippines, Thái Lan và Singapore dễ bị tổn thương hơn vì chi phí năng lượng thường nhanh chóng được chuyển sang giá tiêu dùng.

Trong khi đó, các nền kinh tế xuất khẩu hàng hóa như Malaysia và Indonesia có thể hưởng lợi phần nào từ giá dầu và than tăng, tạo ra một lớp đệm nhất định trước cú sốc năng lượng.

Thị trường hiện cũng đang chuẩn bị cho khả năng căng thẳng kéo dài, khiến giá dầu duy trì ở mức cao. Một số nhà phân tích cho rằng giá dầu có thể tiến gần 150 USD/thùng nếu xung đột leo thang.

Theo ông Tan Altundag, quản lý đầu tư cổ phiếu thị trường mới nổi tại Pictet Asset Management, giá dầu cao kéo dài có thể khiến các chính phủ phải đối mặt với nhiều lựa chọn khó khăn hơn, đồng thời buộc các ngân hàng trung ương phải cân nhắc lại chính sách tiền tệ.

Ông cho biết nếu giá dầu duy trì ở mức cao, kế hoạch cắt giảm lãi suất có thể bị trì hoãn, thậm chí chính sách tiền tệ có thể phải thắt chặt trở lại tùy vào mức độ và thời gian của cú sốc năng lượng.

Tại Thái Lan, khoảng 60% dầu thô được nhập khẩu từ Trung Đông. Tổng giá trị nhập khẩu năng lượng tương đương khoảng 6% GDP, khiến nền kinh tế này đặc biệt nhạy cảm trước các gián đoạn nguồn cung.

Ông Kaushal Ladha, Trưởng bộ phận nghiên cứu Thái Lan tại Macquarie Capital, cảnh báo rằng nếu giá dầu lên 110 USD/thùng, chi phí năng lượng của nước này có thể tăng lên 8% GDP, gây sức ép lớn đối với các ngành vận tải đường bộ, nông nghiệp và hàng không.

Giá dầu cao cũng có thể khiến lạm phát tại Thái Lan tăng nhanh hơn. Theo Maybank, năng lượng chiếm 11,8% rổ CPI của nước này, tỷ trọng cao nhất trong khu vực Đông Nam Á.

Trước áp lực đó, chính phủ Thái Lan đã yêu cầu các công ty dầu tạm ngừng xuất khẩu dầu thô và sản phẩm dầu mỏ từ ngày 1/3. Đồng thời, nước này cũng áp trần giá dầu diesel trong 15 ngày kể từ ngày 3/3 nhằm giảm bớt áp lực chi phí cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, những biện pháp này lại làm gia tăng gánh nặng ngân sách.

Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng vị thế kinh tế đối ngoại của Thái Lan hiện tốt hơn so với giai đoạn khủng hoảng năm 2022. Tài khoản vãng lai của nước này dự kiến đạt thặng dư khoảng 3% GDP trong năm 2025, giúp đồng baht ổn định hơn.

Tại Singapore, dù là trung tâm lọc dầu và giao dịch năng lượng lớn của châu Á, nền kinh tế này vẫn chịu tác động mạnh từ các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Theo BMI, cường độ sử dụng dầu trực tiếp của Singapore không quá cao, nhưng nền kinh tế vẫn chịu ảnh hưởng thông qua chi phí vận tải, giá điện nước và sự suy giảm nhu cầu từ các nền kinh tế trong khu vực.

Giá xăng tại Singapore hiện đã vượt 3 SGD/lít và có thể tiến gần 4 SGD/lít đối với xăng 98, mức từng xuất hiện vào tháng 6/2022. Các chuyên gia cho rằng việc giá dầu và LNG tăng cùng lúc sẽ nhanh chóng đẩy lạm phát lên cao đối với cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp.

Dù vậy, bất ổn toàn cầu cũng có thể khiến dòng vốn tìm đến Singapore như một điểm trú ẩn an toàn. Giá năng lượng tăng cao cũng có thể khiến Cơ quan Tiền tệ Singapore điều chỉnh chính sách tỷ giá sớm hơn dự kiến.

Indonesia cũng đang đối mặt với nhiều sức ép kinh tế cùng lúc, bao gồm biến động đồng rupiah, cảnh báo từ MSCI, việc hạ bậc tín nhiệm của Fitch và nay là giá dầu tăng mạnh.

Chi phí trợ giá năng lượng của nước này hiện vào khoảng 1,5% GDP – mức cao nhất Đông Nam Á. Nomura ước tính nếu giá dầu tăng thêm 10%, thâm hụt ngân sách của Indonesia có thể tăng khoảng 0,2% GDP, chủ yếu do chi phí trợ giá tăng.

Trường hợp của Malaysia khá phức tạp. Dù là quốc gia sản xuất dầu, nước này đã trở thành nước nhập khẩu ròng dầu từ năm 2014 khi nhu cầu trong nước vượt sản lượng từ các mỏ dầu già cỗi.

Căng thẳng tại Trung Đông khiến triển vọng kinh tế Malaysia trở nên trái chiều: giá dầu cao giúp tăng nguồn thu từ dầu khí, nhưng đồng thời cũng gây áp lực lên các chương trình trợ giá nhiên liệu và lạm phát.

Thủ tướng Anwar Ibrahim cho biết chính phủ chỉ có thể duy trì mức giá xăng RON95 trợ giá 1,99 ringgit/lít trong khoảng 1–2 tháng nếu giá dầu tiếp tục tăng. Chương trình trợ giá này hiện hỗ trợ hơn 16 triệu người dân Malaysia và sẽ tạo áp lực ngân sách lớn nếu giá năng lượng leo thang.

Các nhà kinh tế dự báo nếu giá Brent trung bình 84 USD/thùng trong năm nay, thâm hụt ngân sách Malaysia có thể tăng thêm khoảng 0,2% GDP.

Đối với Philippines, nền kinh tế này có ít lựa chọn thay thế nếu nguồn cung dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Theo nhà phân tích Michael Wan của MUFG, các gián đoạn kéo dài có thể tạo ra môi trường đình lạm và gây tác động mạnh đến nhiều lĩnh vực như sản xuất, vận tải, du lịch và chế biến thực phẩm.

Kho dự trữ dầu của Philippines hiện chỉ đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong khoảng hai tháng, đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. MUFG dự báo nếu giá dầu duy trì quanh 100 USD/thùng, tăng trưởng GDP của nước này có thể giảm xuống còn 3,7% trong năm 2026 và 5,7% vào năm 2027.

Các nhà kinh tế cũng cảnh báo giá dầu cao kéo dài có thể tạo áp lực lên tăng trưởng của Việt Nam và đẩy lạm phát tăng. Nhóm chuyên gia của Vietnam Investors Service cho rằng nếu gián đoạn năng lượng kéo dài, chi phí đầu vào tăng, nhu cầu toàn cầu suy yếu và điều kiện tài chính thắt chặt, triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2026 có thể chịu nhiều sức ép, đặc biệt trong việc đạt mục tiêu tăng trưởng GDP.

Hải An