Từng phát triển theo mô hình đa ngành với hệ thống công ty thành viên trải rộng trên nhiều lĩnh vực từ lương thực, muối, bao bì đến bất động sản và thương mại, Tổng Công ty Lương thực miền Bắc (Vinafood 1) được yêu cầu thực hiện đề án cơ cấu lại do Thủ tướng phê duyệt cuối năm 2023. Theo kế hoạch, doanh nghiệp phải thoái toàn bộ vốn tại 14 công ty và giảm tỷ lệ sở hữu tại nhiều đơn vị khác nhằm đưa hoạt động trở về đúng vai trò nòng cốt trong lĩnh vực lúa gạo, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.

Quá trình tái cơ cấu bước đầu mang lại kết quả tích cực. Năm 2024, doanh thu hợp nhất của Vinafood 1 đạt hơn 25.500 tỷ đồng, tăng gần 5.000 tỷ đồng so với năm trước, trong khi lợi nhuận sau thuế vượt 306 tỷ đồng. Sang năm 2025, lợi nhuận tiếp tục tăng lên hơn 474 tỷ đồng, cao hơn khoảng 54% so với năm 2024. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh cũng được cải thiện sau nhiều năm chịu áp lực về công nợ và vốn lưu động.

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn còn nhiều thách thức. Đến cuối năm 2025, Vinafood 1 vẫn phải trích lập dự phòng cho các khoản phải thu khó đòi gần 2.000 tỷ đồng. Hiệu quả sinh lời vẫn được đánh giá là thấp so với quy mô tổng tài sản khoảng 16.500 tỷ đồng và vốn chủ sở hữu trên 8.000 tỷ đồng.

Tiến độ thoái vốn cũng chưa đạt yêu cầu khi doanh nghiệp vẫn nắm giữ cổ phần tại nhiều đơn vị thuộc diện phải thoái vốn hoàn toàn như VNF1 Retail, Lương thực Hà Sơn Bình, Hà Bắc, Nam Định, Điện Biên hay Tuyên Quang. Đối với hai doanh nghiệp phải giảm tỷ lệ sở hữu xuống còn dưới 65%, Vinafood 1 hiện vẫn nắm gần như toàn bộ vốn điều lệ, cho thấy áp lực hoàn thành lộ trình tái cơ cấu vẫn rất lớn.

Trong khi đó, Tổng Công ty Cơ khí Xây dựng (COMA) cũng đang triển khai kế hoạch thu hẹp danh mục đầu tư sau nhiều năm mở rộng sang nhiều lĩnh vực ngoài ngành. Theo đề án tái cơ cấu giai đoạn 2021-2025 do Bộ Xây dựng phê duyệt, doanh nghiệp phải thoái vốn khỏi các khoản đầu tư không còn phù hợp, xử lý công nợ, giảm lỗ lũy kế và nâng cao hiệu quả quản trị.

Đến năm 2025, COMA đã hoàn tất thoái vốn tại ba doanh nghiệp, đồng thời ghi nhận kết quả kinh doanh cải thiện khi doanh thu công ty mẹ đạt khoảng 148 tỷ đồng, tăng hơn 50% so với năm trước; doanh thu hợp nhất đạt khoảng 330 tỷ đồng. Trong sáu công ty con, bốn đơn vị đã có lãi, còn hai đơn vị vẫn thua lỗ nhưng mức lỗ đã giảm.

Dù vậy, bức tranh tài chính của COMA vẫn còn nhiều khó khăn. Cuối năm 2025, tổng tài sản hợp nhất khoảng 870 tỷ đồng nhưng nợ phải trả lên tới gần 897 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu tiếp tục âm gần 30 tỷ đồng, trong khi lỗ lũy kế đã vượt 273 tỷ đồng.

Theo kế hoạch, năm 2026 COMA sẽ tiếp tục thoái vốn tại ba đơn vị còn lại, đồng thời xây dựng đề án tái cơ cấu giai đoạn 2026-2031 theo Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị. Mục tiêu là xử lý các tồn tại sau cổ phần hóa, hoàn thành bàn giao vốn Nhà nước và từng bước tiến tới thoái toàn bộ phần vốn Nhà nước tại công ty mẹ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với các khoản công nợ kéo dài tại nhiều dự án vốn ngân sách, cùng những khoản đầu tư lịch sử vào các doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả hoặc đã ngừng hoạt động. Theo lãnh đạo COMA, ngoài áp lực xử lý tồn đọng tài chính, doanh nghiệp còn chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn trong ngành cơ khí xây dựng, buộc nhiều dự án phải cạnh tranh bằng giá hoặc nhận vai trò nhà thầu phụ, khiến hiệu quả kinh doanh chưa được cải thiện như kỳ vọng.

Minh Minh