Nếu được Chính phủ chấp thuận, hàng triệu người dân và doanh nghiệp sẽ tiếp tục được hưởng lợi từ chính sách ưu đãi thuế đối với xăng dầu trong ít nhất ba tháng tới. Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều biến động dù căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã phần nào hạ nhiệt.

Theo dự thảo tờ trình mới được Bộ Tài chính xây dựng, cơ quan này kiến nghị kéo dài thời gian áp dụng các chính sách ưu đãi thuế đối với xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay từ ngày 1/7 đến hết ngày 30/9/2026. Mục tiêu là tránh tạo ra cú sốc giá trong nước khi các chính sách giảm thuế hiện hành hết hiệu lực vào cuối tháng 6.

Đề xuất được đưa ra sau khi giá xăng dầu trong nước giảm mạnh so với mức đỉnh ghi nhận vào cuối tháng 3. Theo kỳ điều hành gần nhất, giá xăng E5 RON92 đã giảm gần 10.000 đồng/lít, trong khi xăng E10 RON95-III giảm hơn 10.600 đồng/lít. Giá dầu diesel cũng giảm trên 21.000 đồng/lít so với mức cao nhất trước đó.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho rằng mặt bằng giá hiện nay không chỉ được hỗ trợ bởi xu hướng giảm của giá dầu thế giới mà còn nhờ nhiều loại thuế liên quan đến xăng dầu đã được cắt giảm xuống mức thấp hoặc bằng 0 trong giai đoạn ứng phó với biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

Nếu các chính sách ưu đãi này chấm dứt và các sắc thuế được khôi phục ngay về mức trước thời điểm xảy ra xung đột địa chính trị, giá bán lẻ xăng dầu trong nước có thể tăng mạnh. Theo tính toán của Bộ Tài chính, giá xăng dầu bình quân có khả năng tăng khoảng 35%, trong đó xăng E10 có thể tăng hơn 47%, xăng E5 tăng khoảng 43% và dầu diesel tăng trên 67%.

Đây được đánh giá là kịch bản có thể gây áp lực lớn lên mục tiêu kiểm soát lạm phát. Theo cơ quan quản lý, riêng tác động từ giá xăng dầu có thể khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân năm 2026 tăng thêm khoảng 0,78 điểm phần trăm.

Để hạn chế rủi ro này, Bộ Tài chính đã xây dựng bốn phương án điều chỉnh chính sách thuế. Trong đó, phương án được đề xuất là tiếp tục duy trì thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) ở mức 0%, không thu thuế bảo vệ môi trường và không áp dụng thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu, đồng thời khôi phục thu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng xăng.

Theo phương án này, thuế tiêu thụ đặc biệt sẽ trở lại mức áp dụng trước thời điểm xảy ra xung đột, gồm 10% đối với xăng khoáng, 8% đối với xăng E5 và 7% đối với xăng E10.

Bộ Tài chính cho rằng thuế tiêu thụ đặc biệt chỉ áp dụng đối với xăng và không áp dụng với dầu diesel - loại nhiên liệu được sử dụng phổ biến trong hoạt động vận tải và sản xuất. Do đó, tác động đến chi phí của doanh nghiệp được đánh giá thấp hơn so với việc khôi phục đồng loạt các sắc thuế khác.

Ước tính, nếu áp dụng phương án này, giá xăng E10 sẽ tăng khoảng 7%, xăng E5 tăng khoảng 8%, trong khi giá dầu diesel gần như không thay đổi so với hiện nay. Bình quân giá xăng dầu các loại tăng khoảng 5%, qua đó làm CPI tăng thêm khoảng 0,11 điểm phần trăm.

Tuy nhiên, việc tiếp tục duy trì chính sách ưu đãi thuế cũng đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước dự kiến giảm thu khoảng 15.400 tỷ đồng trong giai đoạn từ tháng 7 đến hết tháng 9/2026 so với kịch bản áp dụng đầy đủ các mức thuế như trước thời điểm xung đột.

Đổi lại, nền kinh tế sẽ có thêm dư địa để duy trì ổn định mặt bằng giá, giảm áp lực chi phí vận tải, logistics và hoạt động sản xuất kinh doanh, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh còn nhiều thách thức.

Khang Nguyễn