Sự việc bắt đầu từ một khiếu nại nhỏ về chiếc bánh sinh nhật kém chất lượng tại Trung Quốc, nhưng nhanh chóng dẫn tới cuộc điều tra quy mô lớn. Kết quả cho thấy có tới 67.000 “cửa hàng ma” đang hoạt động trên các ứng dụng giao đồ ăn, chỉ tồn tại trên nền tảng số nhưng vẫn nhận đơn và thu tiền như cửa hàng thật.

Cách vận hành của mô hình này khá tinh vi. Khi khách đặt hàng, “cửa hàng” trên ứng dụng sẽ nhận đơn, nhưng không trực tiếp sản xuất. Thay vào đó, họ chuyển đơn sang bên thứ ba – nơi các nhà cung cấp cạnh tranh để thực hiện với mức giá thấp nhất.

Thực chất, mỗi đơn hàng trở thành một cuộc “đấu giá ngược”. Giá liên tục bị ép xuống, và khi chạm đáy, chất lượng sản phẩm cũng giảm theo. Một trường hợp điển hình: khách trả 252 nhân dân tệ cho chiếc bánh, nhưng đơn hàng bị chuyển tiếp và cuối cùng được thực hiện với giá chỉ 80 nhân dân tệ.

Phần chênh lệch không mất đi mà được phân bổ lại theo cách bất hợp lý:

  • “Cửa hàng ma” có thể giữ gần 50% giá trị đơn hàng dù không sản xuất
  • Nền tảng giao đồ ăn thu khoảng 20% phí
  • Người làm ra sản phẩm thực nhận chưa đến 30%

Chuỗi giá trị bị đảo lộn hoàn toàn: người không tạo ra sản phẩm lại kiếm nhiều nhất, còn người trực tiếp sản xuất bị ép lợi nhuận xuống mức tối thiểu, trong khi người tiêu dùng nhận về chất lượng thấp.

Nguy hiểm hơn, mô hình này khiến trách nhiệm bị “xóa mờ”. Người mua tin rằng họ giao dịch với một cửa hàng cụ thể, nhưng sản phẩm lại do bên thứ ba không rõ danh tính thực hiện. Khi xảy ra sự cố, rất khó xác định ai chịu trách nhiệm.

Theo cơ quan quản lý thị trường Trung Quốc, hơn 3,6 triệu sản phẩm đã được bán ra thông qua 7 ứng dụng lớn theo mô hình này. Quy mô đó cho thấy đây không còn là chiêu trò nhỏ lẻ mà đã trở thành một hệ thống có tổ chức.

Gốc rễ của vấn đề nằm ở cuộc cạnh tranh giá khốc liệt trong ngành giao đồ ăn. Khi các nền tảng liên tục giảm giá và trợ giá, áp lực dồn xuống toàn bộ chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, một lớp trung gian xuất hiện – không tạo ra sản phẩm, chỉ nhận đơn và chuyển rủi ro xuống phía dưới.

Về lâu dài, hệ quả không chỉ là sản phẩm kém chất lượng mà còn là sự suy giảm niềm tin vào toàn bộ hệ thống. Người tiêu dùng chịu rủi ro, nhà sản xuất bị bóp nghẹt lợi nhuận, còn “cửa hàng ma” lại hưởng lợi lớn nhất.

Điều đáng lo ngại nhất là mô hình này cho thấy một thực tế méo mó: không cần tạo ra giá trị thực, vẫn có thể kiếm nhiều tiền nhất. Và khi điều đó trở thành phổ biến, toàn bộ thị trường có nguy cơ vận hành lệch khỏi những nguyên tắc cơ bản của kinh doanh.

Hà An