Toàn cảnh khu ổ chuột Rocinha
Không phải địa điểm du lịch nào cũng nổi tiếng nhờ chiến dịch quảng bá lớn hay những công trình biểu tượng. Đôi khi, chỉ một đoạn video ngắn trên mạng xã hội cũng đủ đưa một nơi lên bản đồ du lịch thế giới.
Tại Brazil, favela là tên gọi các khu định cư không chính thức, thường nằm trên sườn đồi ở những thành phố lớn như Rio de Janeiro hay São Paulo. Ở Rocinha – khu favela lớn nhất Rio – một sự thay đổi đáng chú ý đang diễn ra.
Một sân thượng mang tên “Porta do Céu” (Cánh cửa lên thiên đường) bất ngờ phủ sóng mạng xã hội sau loạt video drone ghi lại khoảnh khắc du khách bước ra ban công, ngồi trên chiếc ghế cũ, rồi góc máy bất ngờ lùi ra xa để lộ toàn cảnh những lớp nhà xếp chồng trên sườn đồi. Chỉ với một góc quay đơn giản, nơi từng gắn với định kiến nghèo khó lại trở thành phông nền khiến nhiều người sẵn sàng xếp hàng để có một video “triệu view”.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn Rocinha như một trào lưu du lịch mới thì vẫn chưa đầy đủ. Đằng sau những video lan truyền mạnh mẽ là sự thay đổi thực sự trong đời sống của cư dân địa phương. Nhiều người bắt đầu kiếm sống nhờ dẫn tour, quay drone, đưa khách tham quan những con hẻm nhỏ và kể lại câu chuyện về nơi họ sinh ra.
Khi một cú máy đẹp có thể thay đổi cả khu phố
Theo báo cáo của The Guardian, sân thượng “Porta do Céu” đang trở thành một trong những điểm check-in được nhắc tới nhiều nhất tại Rio sau khi các video drone lan truyền trên mạng xã hội. Trong các clip, du khách đứng trước khung cửa màu xanh với phông nền là toàn cảnh thành phố, tạo nên hình ảnh vừa điện ảnh vừa ấn tượng – một kiểu nội dung rất phù hợp với thời đại video ngắn.
Một trong những câu chuyện được nhắc đến là của Victor Hugo Oliveira da Conceição, hướng dẫn viên sinh ra và lớn lên tại Rocinha. Theo bài viết, anh từng có quá khứ liên quan đến các băng nhóm ma túy nhưng hiện nay kiếm sống bằng nghề dẫn tour và có thể nuôi gia đình nhờ lượng du khách ngày càng tăng. Điều này cho thấy du lịch không chỉ mang lại sự chú ý mà còn tạo ra những cơ hội nghề nghiệp hợp pháp cho người trẻ.
Theo các bản tin của Agence France-Presse, có thời điểm du khách phải chờ đến hai giờ để quay clip tại sân thượng nổi tiếng này. Mức phí tối thiểu cho một video drone khoảng 150 real Brazil (khoảng 740.000 đồng). Một video chỉ kéo dài vài chục giây, nhưng phía sau đó là cả một chuỗi dịch vụ: người dẫn khách, người điều khiển drone, người quay phim, cùng những quầy bán đồ ăn, nước uống và đồ lưu niệm.
“Cánh cửa lên thiên đường” và câu chuyện mới của favela
Trên thực tế, Rocinha đã có khách du lịch từ nhiều năm trước thông qua các tour khám phá favela. Tuy nhiên, loại hình du lịch này cũng gây nhiều tranh cãi khi một số người cho rằng nó giống như “du lịch nghèo khó”, nơi du khách đến chỉ để quan sát cuộc sống khó khăn của cư dân.
Góc sân thượng nổi tiếng "Cánh cửa lên thiên đường" (Ảnh: The Guardian)
Điểm khác biệt của làn sóng hiện tại là nó được thúc đẩy chủ yếu bởi mạng xã hội chứ không phải các công ty lữ hành. Nhờ đó, hình ảnh Rocinha bắt đầu xuất hiện với những gam màu khác: nghệ thuật graffiti, âm nhạc đường phố, văn hóa địa phương và nhịp sống cộng đồng.
Renan Monteiro – người sáng lập công ty du lịch Na Favela Turismo – cho biết mục tiêu của họ không phải là lãng mạn hóa nghèo đói mà là thay đổi định kiến của người ngoài. Du khách đến đây không chỉ quay video rồi rời đi, mà còn đi bộ qua các con hẻm, gặp gỡ nghệ sĩ địa phương, xem biểu diễn capoeira và tìm hiểu đời sống cộng đồng.
Ở góc nhìn rộng hơn, Rocinha đang trở thành ví dụ tiêu biểu cho xu hướng du lịch thời mạng xã hội: điểm đến có thể nổi tiếng nhờ một video viral. Một bảo tàng mới chưa chắc gây chú ý nhanh bằng một quán ăn có clip triệu lượt xem, và một khách sạn sang trọng chưa chắc thu hút bằng một mái nhà với khung cảnh quá “điện ảnh”.
Những căn nhà xếp lớp theo những ngọn đồi - hình ảnh đặc trưng ở Rocinha
Theo số liệu được Associated Press ghi nhận, lượng khách quốc tế đến Rio năm 2025 tăng 44,8%, mang lại khoảng 1,5 tỷ USD cho kinh tế thành phố. Bên cạnh các biểu tượng quen thuộc như bãi biển Copacabana, tượng Chúa Cứu Thế hay núi Sugarloaf, nhiều du khách hiện muốn tìm đến những trải nghiệm chân thực và giàu bản sắc hơn.
Cơ hội đi cùng thách thức
Với cư dân Rocinha, “đổi đời” không nhất thiết phải là giàu lên nhanh chóng. Đôi khi nó chỉ đơn giản là có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống, có một công việc ổn định hơn hoặc cảm giác rằng nơi mình sống đang được thế giới nhìn nhận theo cách tích cực hơn.
Tuy vậy, sự nổi tiếng quá nhanh cũng đi kèm những tranh luận. Khi một khu nghèo trở thành phông nền cho các video đẹp, liệu điều đó đang giúp cộng đồng được chú ý tích cực hay chỉ biến nơi này thành một “bối cảnh lạ mắt” để tiêu thụ trên mạng xã hội?
Nhiều ý kiến cho rằng ranh giới giữa khám phá văn hóa và việc “thẩm mỹ hóa nghèo đói” là rất mong manh. Vấn đề không nằm ở việc du khách có nên đến Rocinha hay không, mà ở cách họ tiếp cận: để tìm hiểu và tôn trọng văn hóa địa phương hay chỉ để quay một đoạn video ngắn.
Dù vậy, câu chuyện Rocinha vẫn cho thấy sức mạnh của mạng xã hội đối với du lịch hiện đại. Một clip viral có thể tạo ra công việc, thay đổi hình ảnh của một khu phố và mở ra cơ hội mới cho những cộng đồng từng đứng ngoài bản đồ du lịch thế giới.
Hà An