Thay vì tập trung vào gỗ bóc, gỗ xẻ hay đồ thủ công mỹ nghệ như nhiều cơ sở chế biến lâm sản khác, một số doanh nghiệp tại Bắc Ninh đã lựa chọn hướng đi mới: sản xuất than hoa không khói phục vụ xuất khẩu. Cách làm này giúp nâng cao giá trị nguyên liệu và tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm từ rừng trồng.

Trước đây, sau mỗi vụ khai thác rừng trồng hoặc cây ăn quả lâu năm, phần thân gỗ có giá trị được bán làm nguyên liệu, còn cành nhánh và gỗ nhỏ thường bị bỏ đi hoặc chỉ dùng làm củi đốt trong gia đình.

Trong khi đó, tại các thị trường như Nhật Bản và Hàn Quốc, nhu cầu than hoa không khói phục vụ nhà hàng, tiệc nướng và một số ngành công nghiệp nhẹ đang tăng mạnh.

Nắm bắt xu hướng này, các doanh nghiệp ở Bắc Ninh đã đầu tư hệ thống lò đốt yếm khí để sản xuất than hoa đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu: cháy đều, nhiệt lượng cao, ít tro, không mùi, không khói và không sử dụng hóa chất.

Tiêu biểu là Công ty TNHH HATA Bắc Giang Việt Nam (xã Lục Nam), do ông Nguyễn Văn Hiếu (sinh năm 1977) sáng lập. Sau thời gian làm việc tại Hàn Quốc, ông Hiếu tiếp cận công nghệ sản xuất than hoa không khói và đưa sản phẩm này xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc – nơi yêu cầu rất khắt khe về chất lượng.

Nguyên liệu đầu vào chủ yếu là phụ phẩm rừng trồng và cây ăn quả lâu năm như nhãn, vải, mít, bưởi, bạch đàn… Quy trình sản xuất gồm các bước: tuyển chọn nguyên liệu, nhiệt phân trong điều kiện thiếu ôxy, làm nguội tự nhiên, phân loại và đóng gói.

Khác với than truyền thống, than hoa xuất khẩu phải đảm bảo độ cháy bền, lượng tro thấp, không lẫn tạp chất, không khói và không dùng hóa chất bảo quản. Thành phẩm được đóng gói theo quy cách tiêu chuẩn và vận chuyển bằng đường biển.

Nhờ kiểm soát chặt chẽ quy trình, sản phẩm của doanh nghiệp được thị trường nước ngoài đánh giá cao. Trung bình mỗi tháng, công ty xuất khẩu 110–130 tấn than hoa, mang về doanh thu khoảng 40 tỷ đồng mỗi năm.

Hoạt động sản xuất than hoa không khói còn góp phần tạo việc làm cho lao động địa phương. Tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Văn An (xã Lục Sơn), nhiều lao động nông thôn tham gia các khâu thu mua nguyên liệu, sơ chế, vận hành lò, phân loại và đóng gói, với mức thu nhập khoảng 7–8 triệu đồng/tháng.

Theo Chi cục Kiểm lâm, toàn tỉnh Bắc Ninh hiện có 727 cơ sở chế biến lâm sản, trong đó 37 đơn vị trực tiếp xuất khẩu sản phẩm gỗ và chỉ 4 cơ sở xuất khẩu than hoa. Nhờ hoạt động chế biến, kim ngạch xuất khẩu lâm sản của tỉnh năm 2025 đạt khoảng 115 triệu USD.

Dù quy mô ngành than hoa xuất khẩu còn khiêm tốn so với gỗ bóc hay đồ mỹ nghệ, việc tận dụng phụ phẩm rừng để sản xuất than hoa không khói đang mở ra hướng phát triển mới, gia tăng giá trị nguyên liệu, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và cải thiện thu nhập cho người dân.

Linh Hải