Theo các nội dung đang được đàm phán, hai bên dự kiến gia hạn ngừng bắn, mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải quốc tế, từng bước nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với Iran và khởi động các cuộc thương lượng sâu hơn về chương trình hạt nhân của Tehran. Tuy nhiên, những bất đồng cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.

Quyết định cuối cùng nằm trong tay ông Trump

Biên bản ghi nhớ chỉ có thể được ký kết sau khi nhận được sự phê chuẩn từ Tổng thống Trump. Dù từng bày tỏ khả năng một thỏa thuận có thể được ký ngay trong tuần tới, nhà lãnh đạo Mỹ đến nay vẫn chưa đưa ra quyết định chính thức.

Giới quan sát cho rằng "lá bài cuối cùng" mà ông Trump đang nắm giữ chính là yêu cầu Iran phải xử lý kho uranium làm giàu cấp độ cao – vấn đề được xem là ranh giới đỏ trong toàn bộ tiến trình đàm phán.

Uranium làm giàu là nút thắt lớn nhất

Hiện Iran sở hữu khoảng 440 kg uranium được làm giàu ở mức 60%, tiến rất gần ngưỡng 90% cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Washington yêu cầu Tehran phải:

  • Tạm dừng làm giàu uranium.
  • Đưa lượng uranium làm giàu cấp độ cao ra khỏi lãnh thổ Iran.
  • Cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân.

Trong khi đó, Iran muốn được phép pha loãng một phần uranium ngay trong nước dưới sự giám sát quốc tế và chỉ chuyển phần còn lại tới một quốc gia thứ ba. Tehran cũng ưu tiên phương án chuyển số uranium này sang Nga hoặc Trung Quốc.

Tuy nhiên, ông Trump đã bác bỏ khả năng chuyển uranium tới hai quốc gia trên và muốn vật liệu hạt nhân này được đưa sang Mỹ hoặc một nước khác được Washington chấp nhận.

Thỏa thuận còn vướng nhiều điểm nóng

Ngoài hồ sơ hạt nhân, hai bên vẫn bất đồng về:

  • Quyền kiểm soát và việc thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz.
  • Việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
  • Giải phóng hàng chục tỷ USD tài sản của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài.
  • Lộ trình dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.

Iran khẳng định chỉ sẵn sàng thảo luận sâu về chương trình hạt nhân sau khi Biên bản ghi nhớ được ký kết và các cam kết tài chính ban đầu được thực hiện.

Cơ hội ngừng bắn có thật, nhưng hòa bình lâu dài vẫn xa

Các cuộc đàm phán gần đây đã ghi nhận những bước tiến đáng kể, mở ra cơ hội hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông và ổn định thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, sau gần nửa thế kỷ đối đầu giữa Washington và Tehran, việc đạt được một nền hòa bình bền vững vẫn là bài toán rất khó.

Trong bối cảnh đó, quyết định của ông Trump đối với vấn đề uranium làm giàu được xem là yếu tố then chốt, có thể mở đường cho một thỏa thuận lịch sử hoặc khiến toàn bộ tiến trình đàm phán tiếp tục rơi vào bế tắc.

Khang Nguyễn