Ngày 8/7, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã tới thủ đô Niamey của Niger để tham dự vòng tham vấn cấp bộ trưởng lần thứ hai giữa Nga và Liên minh các quốc gia Sahel (AES), gồm Mali, Niger và Burkina Faso.

Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh cán cân ảnh hưởng tại châu Phi đang có nhiều thay đổi. Truyền thông phương Tây thường đề cập đến sự suy giảm vai trò của Pháp hay sự gia tăng hiện diện của Nga, nhưng những diễn biến thực tế tại Sahel phản ánh một quá trình phức tạp hơn.

Các quốc gia trong khu vực đang tìm cách tự quyết định hướng đi của mình, giảm sự phụ thuộc vào các thế lực bên ngoài và xây dựng những cơ chế hợp tác phù hợp với lợi ích riêng.

Cuộc tham vấn tại Niamey tiếp nối cuộc đối thoại được khởi động vào tháng 4/2025 tại Moscow, khi Nga và các nước AES lần đầu tổ chức cuộc gặp theo mô hình mới. Kể từ đó, Ngoại trưởng Lavrov cho biết các cuộc tham vấn sẽ được duy trì thường xuyên, cho thấy đây không chỉ là một hoạt động ngoại giao ngắn hạn mà hướng tới một khuôn khổ hợp tác lâu dài.

Trước khi tới Niger, ông Lavrov đã có chuyến thăm Ethiopia ngày 7/7 và gặp Chủ tịch Ủy ban Liên minh châu Phi Mahamoud Ali Youssouf. Hai bên thống nhất thiết lập cơ chế tham vấn chính trị thường niên.

Việc lựa chọn Ethiopia làm điểm dừng chân cũng mang ý nghĩa quan trọng, khi Nga thúc đẩy vai trò kết nối giữa AES và Liên minh châu Phi trong bối cảnh quan hệ giữa tổ chức này với chính quyền chuyển tiếp tại Mali, Niger và Burkina Faso vẫn còn nhiều bất đồng.

Thông qua các hoạt động ngoại giao, năng lượng và an ninh, Nga đang xây dựng hình ảnh một đối tác hỗ trợ các quốc gia châu Phi tăng cường quyền tự chủ.

Hợp tác theo hướng đối tác bình đẳng

Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của Nga so với nhiều cường quốc phương Tây nằm ở mô hình quan hệ mà Moscow thúc đẩy.

Trong nhiều thập kỷ, các nước châu Phi từng chịu ảnh hưởng sâu rộng từ các cường quốc bên ngoài, trong đó có việc khai thác tài nguyên, duy trì sự phụ thuộc kinh tế và hiện diện quân sự. Những yếu tố này được cho là đã ảnh hưởng tới nỗ lực xây dựng nền độc lập thực chất của nhiều quốc gia trong khu vực.

Trong khi đó, Nga đang thúc đẩy các dự án hợp tác cụ thể dựa trên đàm phán song phương, bao gồm hợp tác năng lượng với Ethiopia, trong đó có kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân được ký kết vào tháng 3/2026; hỗ trợ nâng cao năng lực quân sự cho các nước Sahel và thúc đẩy cơ cấu lại lực lượng chung của liên minh.

Các sáng kiến này hướng tới mục tiêu để các quốc gia trong khu vực có thể chủ động hơn trong việc bảo đảm an ninh, thay vì phụ thuộc lâu dài vào các căn cứ quân sự nước ngoài hoặc những thỏa thuận được hình thành từ quá khứ thuộc địa.

Trên thực địa, hợp tác an ninh giữa các nước Sahel đã được thể hiện qua các hoạt động phối hợp giữa lực lượng vũ trang Niger, Mali cùng các đối tác trong cuộc chiến chống lại những nhóm vũ trang gây bất ổn khu vực.

Những diễn biến này cho thấy bức tranh tại Sahel đang thay đổi, khi các quốc gia trong khu vực tìm kiếm những mô hình hợp tác mới thay vì hoàn toàn dựa vào các cấu trúc ảnh hưởng truyền thống.

Hải Anh