Nguồn cung cạn kiệt
Khủng hoảng nhiên liệu đã tác động mạnh đến giao thông, y tế, trường học và hệ thống điện. Trong bối cảnh đó, một ngoại lệ trong quy định của Bộ Thương mại Mỹ cho phép doanh nghiệp Mỹ xuất khẩu nhiên liệu cho khu vực tư nhân Cuba đã mở ra một nguồn cung mới, dù còn rất hạn chế.
Từ tháng 2 đến tháng 5, khoảng 900.000 thùng xăng và dầu diesel được đưa vào Cuba, chỉ tương đương nhu cầu sử dụng của cả nước trong khoảng 9 ngày.
Chợ đen nhiên liệu hình thành
Một phần nhiên liệu được các doanh nghiệp tư nhân sử dụng cho nhà hàng, cửa hàng, taxi và máy phát điện. Tuy nhiên, một lượng khác nhanh chóng được bán lại trên thị trường chợ đen.
Tại Havana, nhiều cửa hàng tích trữ hàng chục can xăng 20 lít để bán. Một số người thậm chí giữ xăng ngay trong căn hộ rồi rao bán thông qua Facebook hoặc các nhóm WhatsApp, bất chấp nguy cơ cháy nổ.
Có thời điểm, giá xăng trên thị trường chợ đen lên tới 10 USD/lít, tương đương khoảng 260.000 đồng. Khi nguồn cung được cải thiện, giá giảm còn khoảng 5 USD/lít, nhưng vẫn ở mức rất cao.
Cuba mở cửa cho tư nhân
Trước tình trạng nền kinh tế chịu sức ép lớn, Cuba bắt đầu thực hiện những thay đổi đáng chú ý.
Từ tháng 2, doanh nghiệp tư nhân lần đầu được phép nhập khẩu nhiên liệu phục vụ hoạt động kinh doanh. Đến tháng 6, Quốc hội nước này tiếp tục thông qua một gói cải cách kinh tế, mở rộng cơ hội cho khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài tham gia lĩnh vực năng lượng.
Cuối tháng 7, gần 200 doanh nghiệp được cấp phép phân phối nhiên liệu sỉ cho các công ty tư nhân khác. Cuba cũng phê duyệt dự án đầu tư nước ngoài đầu tiên chuyên nhập khẩu và kinh doanh nhiên liệu trên đảo.
Rủi ro pháp lý vẫn lớn
Dù giúp bổ sung nguồn cung trong lúc khủng hoảng, hoạt động mua bán nhiên liệu trên chợ đen vẫn vi phạm luật Cuba.
Các chuyên gia cũng cảnh báo việc phân phối lại nguồn nhiên liệu nhập khẩu từ Mỹ có thể vi phạm các quy định xuất khẩu của Washington, vốn yêu cầu nhiên liệu được sử dụng cho khu vực tư nhân và không chuyển cho các cơ quan nhà nước.
Khủng hoảng nhiên liệu vì thế đang buộc Cuba phải mở rộng vai trò của khu vực tư nhân trong lĩnh vực năng lượng, đồng thời đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý và nguồn cung vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu.
Khang Nguyễn