Theo kế hoạch được Ottawa công bố, các mức thuế mới sẽ bắt đầu được áp dụng từ ngày 8/9, sau kỳ nghỉ lễ Lao động. Tổng giá trị nhóm hàng hóa nằm trong diện chịu thuế ước tính khoảng 20 tỷ USD, tương đương gần 7% tổng kim ngạch hàng hóa Mỹ xuất khẩu sang Canada.

Phạm vi áp dụng khá rộng, bao gồm cả nguyên liệu công nghiệp lẫn hàng tiêu dùng. Trong danh sách có thép, nhôm, xe mô tô, máy giặt, máy sấy, cưa máy cùng một số mặt hàng thực phẩm như phô mai chế biến, nghêu và bạch tuộc đông lạnh.

Đáng chú ý, thép và nhôm Mỹ sẽ chịu mức thuế lên tới 50%. Đây là mức tăng đáng kể so với mức 25% vốn đang được áp dụng đối với hai nhóm sản phẩm này khi nhập khẩu vào Canada.

Ottawa cho rằng chính sách thuế mới nhằm hạn chế tác động từ các rào cản thương mại của Mỹ, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp Canada duy trì thị phần trong nước.

Một số chuyên gia thương mại cho rằng cách lựa chọn danh mục hàng hóa của Canada có thể mang thêm mục tiêu chính trị. Ottawa được cho là có khả năng tập trung vào các sản phẩm đến từ những doanh nghiệp nằm tại các bang hoặc khu vực bầu cử có ảnh hưởng của đảng Cộng hòa, từ đó tạo thêm áp lực lên chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Song song với biện pháp thuế quan, Canada cũng triển khai chương trình hỗ trợ trị giá 7,5 tỷ CAD, tương đương khoảng 5,4 tỷ USD. Gói này bao gồm các khoản vay ưu đãi và hỗ trợ thu nhập dành cho những doanh nghiệp và người lao động chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cuộc đối đầu thương mại.

Động thái của Ottawa diễn ra không lâu sau khi Washington áp mức thuế 50% đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, bắt đầu từ ngày 23/8. Quyết định được đưa ra sau nhiều tuần đàm phán nhưng hai bên vẫn không đạt được thỏa thuận, dù trước đó từng phát tín hiệu tích cực về triển vọng tháo gỡ bất đồng.

Washington cáo buộc Canada duy trì những chính sách gây bất lợi cho các sản phẩm Mỹ trong lĩnh vực ô tô, rượu vang, rượu mạnh và sữa. Phía Canada lại cho rằng Mỹ đã đưa ra những yêu cầu mới vào giai đoạn cuối của quá trình thương lượng, khiến Ottawa không thể chấp thuận.

Không chỉ dừng ở vấn đề thương mại, tranh chấp giữa hai nước còn kéo theo những căng thẳng về chính trị.

Ngày 25/8, Tổng thống Donald Trump tiếp tục công kích Canada trên mạng xã hội Truth Social. Ông mô tả Ottawa là đối tác "khó trao đổi và thiếu hợp lý nhất" của Washington, đồng thời đưa ra đề xuất đổi tên hồ Ontario, một trong Ngũ Đại Hồ nằm giữa Mỹ và Canada, thành "Lake America".

Về phía Canada, Thủ tướng Mark Carney cho biết quá trình đàm phán khiến ông nhận thấy chính quyền Trump đang tìm cách gây sức ép lên các ngành công nghiệp chủ chốt của Canada, đặc biệt là ô tô, thép và nhôm.

Ông Carney khẳng định Ottawa vẫn để ngỏ khả năng quay lại bàn đàm phán với Washington, nhưng điều kiện là Mỹ phải thay đổi cách tiếp cận trong các cuộc thương lượng.

"Canada sẽ chỉ trở lại bàn đàm phán nếu phía Mỹ có thái độ đúng mực đối với các ngành công nghiệp của chúng tôi", ông nói.

Thủ tướng Canada đồng thời bác bỏ quan điểm cho rằng Canada phải đóng vai trò như một "công ty con của Mỹ". Ottawa cũng không chấp nhận việc các doanh nghiệp Canada phải hoạt động trong điều kiện bất lợi hơn so với đối thủ đến từ Mỹ.

Tuy nhiên, chính sách trả đũa bằng thuế quan cũng đang làm dấy lên những lo ngại về tác động ngược đối với nền kinh tế Canada.

Karl Schamotta, chiến lược gia trưởng tại công ty thanh toán quốc tế Corpay, cho rằng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, Canada có thể chịu thiệt hại lớn hơn Mỹ.

Theo nhận định này, thuế trả đũa cuối cùng vẫn có thể chuyển một phần chi phí sang người tiêu dùng Canada, khiến giá hàng hóa và chi phí sinh hoạt tăng lên. Trong khi đó, hiệu quả của biện pháp này đối với cán cân thương mại và tăng trưởng kinh tế vẫn còn là vấn đề gây tranh luận.

Khang Nguyễn